Kan onderwijs zonder welzijn? (leestip)

Heel wat kwetsbare ouders worden met een combinatie van problemen geconfronteerd en deze problemen komen ook langs de schoolpoort binnen. De school kan deze noden niet alleen aanpakken! Daarom is een goede wisselwerking tussen onderwijs (gericht op optimale leerkansen) en welzijn (gericht op de realisatie van sociale grondrechten) cruciaal.

Kan onderwijs zonder welzijn? En vice versa? (2020) – een boek gebaseerd op een multidisciplinair onderzoeksproject van HOGENT – toont overtuigend aan dat beide domeinen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het boek bespreekt hoe samenwerking vorm kan krijgen en welke actoren daarin een rol spelen.

Het boek start in deel 1 met de vraag “waarom is samenwerking nodig?” en beschrijft zes urgente aanleidingen die zowel de leerkansen als de sociale grondrechten onder druk zetten:

Financiële, materiële, administratieve ondersteuningsnoden
Opvoedings- en gezinsondersteuning
Ongelijke toegang tot kunst, sport en vrije tijd
Hygiëne en (geestelijke) gezondheid
Kinderarmoede
Drempels naar en binnen onderwijs

Deze uitdagingen tonen aan dat scholen steeds vaker geconfronteerd worden met problemen die ze niet alleen kunnen oplossen. Daarom is er nood aan diverse vormen van samenwerking, zoals toeleiding, informatie-uitwisseling, bemiddeling en faciliteren. In die samenwerking kunnen de verschillende actoren hun interprofessioneel leren, denken en handelen versterken.

Maar samenwerking gaat niet altijd vanzelf. Er zijn heel wat drempels en uitdagingen die te maken hebben met tijd en middelen, afstemming en terugkoppeling, toegankelijkheid en versnippering, verschillende perspectieven en verwachtingen. De auteurs beschrijven goede praktijken die aantonen dat samenwerking wél kan werken, en formuleren ook enkele basisprincipes: openheid en bereidheid tot samenwerking, elkaar kennen, vertrouwen, wederkerigheid, goede afspraken, afstemming en communicatie.

In deel 2 zoeken de auteurs een antwoord op de vraag “wie doet wat?”. Ze kijken naar de rol van de school als onderdeel van de samenleving (én mogelijke taken voor de verschillende leden van het schoolteam), de positie van het CLB als draaischijf, de plaats van brugfiguren (met oa de zes rollen voor een brugfiguur), en de opdracht van het lokaal bestuur (om in te spelen op lokale noden en mogelijkheden).

De 6 rollen van de brugfiguur:

aanspreekpunt voor scholen

vertrouwensfiguur en draaischijf naar welzijn

netwerker

verbindende factor

ondersteuner van ouders

ondersteuner van processen op school

Het boek eindigt met enkele belangrijke aanbevelingen voor het beleid (Vlaams en lokaal) en de praktijk (scholen, begeleidingsdiensten en welzijnsveld). De auteurs benadrukken dat samenwerking een noodzakelijke voorwaarde is om zowel leren als welzijn te garanderen – zeker voor kinderen en gezinnen in kwetsbare leefsituaties.

En in Brussel?

De Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) heeft een lange traditie in het versterken van de verbinding tussen onderwijs en welzijn, aanvullend op de rol van het CLB. Zo gebeurde dit in de jaren ’90 tot 2009 via het Schoolopbouwwerk Brussel (OCB), vanaf 2010 via Brede School Brussel en sinds 2015 via diverse vormen van « schoolpoortprojecten », onder meer met De Vrienden van het Huizeke, Connect-Hopon, CAW, GBO en lokale bondgenotennetwerken,… Ook in de toekomst wil de VGC blijven inzetten op het bundelen van krachten tussen onderwijs en welzijn.

In het boek Kan onderwijs zonder welzijn? En vice versa? worden ook verschillende Brusselse voorbeelden opgenomen.

Meer…

Je kan het boek hier downloaden of uitlenen in de Onderwijsbibliotheek van het Onderwijscentrum Brussel. Lees meer op de website van HOGENT met o.a. de zes bouwstenen voor samenwerking.

Lees hier meer leestips op deze blog.