Het boek “Gert Biesta: A Challenge to Educational Orthodoxy“ (2026) van Tony Myers, is een toegankelijke introductie tot of zelfs samenvatting van Biesta’s werk. Myers maakt Biesta’s filosofische ideeën inzichtelijk voor lezers die de oorspronkelijke teksten te abstract vinden. Het boek is geen kritische analyse.
Het boek gaat aan de slag met zeven concrete vragen:
Waar is onderwijs eigenlijk voor?
Myers bespreekt het fenomeen ‘learnification’ (onderwijs reduceren tot leren) en de daardoor vaak vergeten vraag: “waartoe onderwijzen we eigenlijk?”. Vanuit die vraag zoomt hij in op Biesta’s drie onderwijsdomeinen: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie. Biesta stelt vast dat deze domeinen in het hedendaags onderwijs onevenwichtig aan bod komen, met het risico dat onderwijs herleid wordt tot training van vaardigheden en tot het klaarstomen van leerlingen in functie van de samenleving.
Waarom werkt evidence‑based onderwijs niet zoals gehoopt?
Hier komt de gekende kritiek van Biesta op de ‘onderwijsmeetindustrie’ aan bod. Hij ziet een systeem ontstaan waarin verantwoordingsdruk en onderzoeksgestuurde aanpakken de professionele ruimte en autonomie van leraren beperken. Terwijl het net de kracht van de leraar moet zijn om te bepalen wat in een concrete situatie, met deze leerlingen, op dit moment in hun ontwikkeling wenselijk is.
Waarom zouden we risico omarmen in een cultuur die controle nastreeft?
In ‘The beautiful risk of Education’ waarschuwt Biesta voor de neiging om onderwijs te benaderen als een input‑outputmodel. De eigenheid van onderwijs is juist dat het niet volledig controleerbaar en voorspelbaar is. Die onvoorspelbaarheid is essentieel: in een klas waar leerlingen niet tot vaste identiteiten of vooraf bepaalde uitkomsten worden herleid, kunnen ze immers als persoon verschijnen en groeien.
Waarom hebben we leraren nodig?
In het verhaal van Biesta is de positie van de leraar cruciaal. Hij neemt afstand van zowel traditionele als meer moderne opvattingen van leraarschap en hij beschrijft de leerkracht als iemand die de aandacht van de leerling richt (onderwijzen als vorm van wijzen), zonder te kunnen of willen controleren wat er met en in de leerling gebeurt.
Hoe kan onderwijs emancipatorisch zijn?
Biesta neemt gelijkwaardigheid van leerlingen als uitgangspunt, niet als doel. Leerlingen moeten niet eerst gevormd worden, groeien of ontwikkelen om als gelijke mee te kunnen doen. Zo neemt hij afstand van de ‘nog‑niet’-logica of het deficit-denken. Onderwijs moet dan ook de omstandigheden creëren om die gelijkwaardigheid een plek te geven.
Waarom zouden scholen koppig of standvastig moeten zijn?
Biesta verdedigt de school als een autonoom instituut dat niet zomaar meegaat in maatschappelijke verwachtingen en niet geïnstrumentaliseerd mag worden. Hij pleit voor pedagogische koppigheid (of ongehoorzaamheid): niet volledig meegaan in maatschappelijke druk, maar bewaken dat de school een vrije ruimte blijft waarin leerlingen kritisch leren denken en als subject kunnen ontwikkelen.
A school is ‘a place and space for practising, for trying things out’. It is where children rehearse being in the world without facing the pressures and consequences of actually being in it. Biesta sees this ‘as free time, that is, as time not yet claimed or determined by society and its agendas’. In this space and time, children can become subjects in their own lives and not just apprentice workers.
Waarom heeft onderwijs zowel Bildung als Erziehung nodig?
Met de concepten Bildung en Erziehung maakt Biesta de fundamentele spanning in onderwijs zichtbaar: leerlingen moeten deel worden van een bestaande cultuur én leren zich daar kritisch en zelfstandig toe te verhouden.
In de conclusie brengt Myers de verschillende elementen samen tot een samenhangend model van onderwijs en bespreekt hij wat dit kan betekenen voor het onderwijsveld (leraren, schoolleiders, beleidsmakers, lerarenopleiders).
Het uitgebreide werk van Gert Biesta brengt Myers samen in een publicatie van amper 100 pagina’s en vertel ik hier in een blogbericht van twee pagina’s. Hiermee doen we onrecht aan de rijkdom, gelaagdheid en nuances in de ideeën. Dus laat dit blogbericht vooral een stimulans zijn om dieper te duiken in het werk van Biesta.
Via deze vroegere blogberichten verwijs ik alvast door naar enkele belangrijke publicaties:
- Is daar iemand? – Biesta (leestip)
- Een visie voor vandaag – Biesta (leestip)
- The beautiful risk of education! – Biesta (leestip)
En in dit bericht nog wat andere linken.
