“Gelijke kansen in de klas” (leestip)

In hun boek “Gelijke kansen in de klas” (Geert Speltincx, Stijn Vanhoof, Nadra Beyram, Vinciane Costa, Nele De Witte, Nicolas De Lobel, 2025), proberen de auteurs de wereld van didactiek en lesontwerp te verbinden met de wereld van gelijke kansen en diversiteit.

Vanuit onderzoek en praktijkervaring stellen ze dat algemeen geldende didactische principes essentieel zijn, maar niet volstaan om aan een diversiteit van leerlingen daadwerkelijk gelijke kansen te bieden. Bovendien worden deze didactische principes gehanteerd door leraren, die zelf eigen referentiekaders en ervaringen hebben, die niet altijd aansluiten bij die van hun leerlingen.

Het boek start met een rijke inkleuring van het concept gelijke kansen dat ik hier even citeer: “Werken aan gelijke kansen betekent alle leerlingen de leeromgeving aanbieden die ze nodig hebben om hun volle potentieel te bereiken. De leeromgeving creëert geen drempels voor bepaalde groepen leerlingen, alleen omdat ze behoren tot die groep. Als leraar heb je oog voor mechanismen die ongelijkheid creëren en manieren om die ongelijkheid te overbruggen.”

Om effectief bij te dragen tot deze gelijke kansen gebruiken de auteurs drie invalshoeken: houding (samen leven en samen leren in een diverse klasgroep), inhoud (curriculum, de leerdoelen, het leermateriaal en de vakinhouden) en didactiek (bereiken van leerdoelen bij alle leerlingen via gestructureerde lesopbouw, heldere doelen en verwachtingen, feedback,…), en dit alles steeds binnen een veilig leeromgeving met hoge verwachtingen.

Het volgende deel van het boek behandelt een aantal thema’s die nauw verbonden zijn met gelijke kansen zoals zelfregulerend leren, groepswerk, taalontwikkelend lesgeven en meertaligheid, emoties,… Dit hoofdstuk biedt uitgebreide achtergrondinformatie, praktijkvoorbeelden, lestips en tools met linken naar de drie invalshoeken.

Na de concrete handvaten zoomt het laatste deel weer uit en onderzoekt het mechanismen van (on)gelijkheid zoals stereotypen, vooroordelen, microkwetsingen en discriminatie, kruispuntdenken, veilige leeromgeving, hoge verwachtingen, cognitieve verschillen en didactiek.

In het boek komen tal van concepten en inzichten aan bod die we ook bij het Onderwijscentrum Brussel hanteren in onze Brusselse scholen. De publicatie is waardevol om diepere inzichten over gelijke kansen in de klas te verwerven, de verwevenheid te zien tussen gelijke kansen en didactiek en handvaten te krijgen om er in je klas actief mee aan de slag te gaan.

Je kan het boek hier aanschaffen of gratis downloaden.

Meer leestips op deze blog.

 Over brede leerkansen, leerlingengedrag, het blijvend probleem van het lerarentekort,… (Raad VGC, 25 april 2025).

Op de plenaire vergadering van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van 25 april 2025, werden heel wat onderwijsvragen behandeld:

  • onderwijsprogramma’s en initiatieven om leerlingen te inspireren en te informeren over ondernemerschap
  • de stijging van NEET-jongeren in het Brussels Gewest
  • de aanpak van agressie tegen leerkrachten in de Brusselse Nederlandstalige scholen
  • het educatief gebruik van Adolescence
  • preventiebeleid rond jeugdcriminaliteit bij jonge kinderen
  • de structurele aanpak van hoogbegaafdheid in het Brussels onderwijs
  • de ondersteuning van personen met autisme in onderwijs en zorg
  • de sluiting van het derde leerjaar van basisschool Balder in Sint-Gillis

Je kan het verslag van de debatten over deze vragen hier lezen.

Taalgericht spelen

De Vlaamse regering ambieert een geïntegreerd en kwaliteitsvol aanbod van buitenschoolse opvang en activiteiten. Dit versterkt kinderen in hun autonomie, competentie en verbondenheid. De Vlaamse regering financiert de lokale besturen op afdoende wijze zodat ze een zinvol aanbod (huiswerk, sport, taal, …) kunnen organiseren, nog meer gericht op Nederlands.

Uit: Beleidsnota 2024-2029. Welzijn, volksgezondheid, gezin en armoedebestrijding

In het laatste nummer van het tijdschrift Welwijs (jg.36, nr.1, maart 2025) staat een artikel over taalgericht spelen, gebaseerd op de publicatie ‘Taalstimulering Nederlands buiten de school, inspiratiegids, 2023’ (*).

Het kader Taalgericht spelen vertrekt vanuit het recht van elk kind op vrije tijd, rust en ontspanning. Het richt zich op drie aandachtsdomeinen: taalsteun, spelcontext en spelbegeleiding, én omvat twaalf bouwstenen (rijk taalaanbod, spreekkansen, taalfeedback, functioneel lezen en schrijven, taal overal, meertalige context, inclusieve organisatie, veilige ruimte, gezinnen als partners, kwaliteitsvol spel, verkennen/ verbinden/ verrijken, doordachte speluitleg). Het kader biedt inspiratie en houvast om taalstimulering een plek te geven in de vrije tijd.

In het tweede deel van de gids vind je verschillende materialen en ondersteunende tools om meer aandacht te besteden aan taalstimulering in de vrije tijd, zoals bijvoorbeeld een checklist die je als begeleider kan gebruiken bij de voorbereiding van een activiteit.

Het laatste deel is een verzameling van 26 direct inzetbare activiteitenfiches met extra aandacht voor taalstimulering.

Ook de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) besteedt heel wat aandacht aan taalstimulering in de vrije tijd. Zo ontwikkelde het Onderwijscentrum Brussel de webpagina’s Spelen met Taal ter ondersteuning van de VGC-Speelpleinen. De VGC-jeugddienst laat vrijetijdsorganisaties nadenken over taalbeleid en taalstimulering via deze kijkwijzer en Opgroeien in Brussel heeft een begeleidings- en vormingsaanbod taal en meertaligheid voor de buitenschoolse opvang.

(*) Fret, L., Van Der Wildt, A., Vanmeenen, B., De Loof, H., De Neve, D., & Willockx, D. (2023).
Taalstimulering Nederlands buiten de school: inspiratiegids. Karel de Grote Hogeschool (gratis downloadbaar, ontwikkeld in opdracht van het Departement Onderwijs en Vorming).

Over schoolverzuim, de verschillende schoolvakanties en financiële geletterdheid (Raad VGC, 14 maart 2025).

In de plenaire vergadering van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van 14 maart 2025, kwamen deze onderwijsvragen aan bod: de projectoproep in het kader van het preventieprogramma tegen schoolverzuim; de harmonisatie van schoolvakanties in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de versterking van financiële geletterdheid in het Brussels onderwijs.

Over schoolverzuim en financiële geletterdheid geeft minister Gatz een overzicht van initiatieven ter ondersteuning van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel.

Op het vlak van de verschillende schoolvakantie zegt de minister het volgende:

“Het schoolritme – en dus ook de vakantieregeling – valt volledig onder de bevoegdheid van de Vlaamse en de Franse Gemeenschap. Ze kunnen volledig zelfstandig beslissen over de vakantieregelingen, die dus helaas ook van elkaar kunnen afwijken.
Door de uitdagingen die een gespreide schoolkalender tussen het Nederlandstalig en het
Franstalig onderwijs vormen voor de Brusselse gezinnen werd hierover regelmatig contact opgenomen met zowel de Vlaamse als de Franse Gemeenschap. Telkens werd aangedrongen om tot een vergelijk te komen tussen beide Gemeenschappen. Hoewel er geen afstemming werd bereikt tussen beide Gemeenschappen besliste de Franstalige minister van Onderwijs Valérie Glatigny wel om het Franstalige schoolrooster lichtjes aan te passen.
Gisteren verduidelijkte Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir in het Vlaams Parlement nog haar ongewijzigde positie. Ze wil een overleg inplannen met haar Franstalige collega om haar te overtuigen. Dat is dus interessant. Het is goed dat er gepraat wordt. Het uitzicht op een oplossing is echter klein.”

Lees het volledige verslag hier.

Een overzicht van alle verslagen van de Raad (invalshoek onderwijs) kan je hier raadplegen.

Cijferbank met actuele data over Brussel, waaronder ook onderwijs

De Vlaamse overheid (en Vlaams minister van Brussel Cieltje Van Achter), lanceerde een nieuwe online database ‘Cijferbank Brussel’.  Je vindt er gegevens, analyses, artikels en studies over de thema’s armoede, demografie, integratie, onderwijs en vorming, werk, en zorg en gezondheid in Brussel.

De website verzamelt en ontsluit data van het Agentschap Binnenlands Bestuur en maakt ook een koppeling met de databank van het Brussels Informatie-, Documentatie- en Onderzoekscentrum (BRIO). Het werk bouwt verder op Een blik op Brussel, eerste editie 2023 van Benjamin Dalle.

Voor onderwijs vind je bijvoorbeeld meer informatie over:

  • Steeds meer Brusselse kinderen en jongeren volgen Nederlandstalig onderwijs
  • Drie op vier Brusselse leerlingen in het NL onderwijs spreken thuis een andere taal
  • Aandeel leerlingen met schoolse vertraging vergelijkbaar met Vlaamse steden
  • Meer dan één op tien leerlingen in het Brussels onderwijs woont in Vlaanderen
  • Wel of niet NEET? De complexiteit van de transitie van onderwijs naar arbeidsmarkt in Brussel
  • Taalbarometer 5: Factsheet
  • …

Hier kan je de cijferbank verder verkennen.

Noodkreet CLB’s, capaciteit TSO en BSO, AI,… (Raad VGC, 21 februari 2025).

In de plenaire vergadering van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van 21 februari 2025, waren er heel wat onderwijsvragen: de noodkreet van de Brusselse CLB’s, antipestbeleid op Brusselse scholen, de bestrijding van radicalisme bij jongeren, artificiële intelligentie in het onderwijs in Brussel, capaciteit van technische en beroepsopleidingen in Brussel, het statuut leraar-specialist in Brusselse scholen.

In zijn antwoord op de vraag over de CLB’s en pesten, geeft minister Gatz een uitgebreid overzicht van de flankerende initiatieven van de VGC (oa Kans, Gems up, Abrusco, Time in, Gezond in Brussel, JAC en CAW, Connect, Hopon, Geïntegreerd Breed Onthaal, Schoolpoortwerking, Meander).

Bij de vraag over artificiële intelligentie verwijst de minister naar de Vlaamse overheid en het Kenniscentrum Digisprong, dat ook voor Brussel zorgt voor de nodige ondersteuning.

Over de capaciteit van technische en beroepsopleidingen in Brussel, zegt minister Gatz het volgende: “Wij zetten vooral in op capaciteitsuitbreiding, niet alleen in het ASO, maar ook in het TSO en BSO. Over de wachtlijsten merken we op basis van de aanmeldingen dat er al bij de overgang naar het secundair onderwijs een plaatstekort ontstaat: 610 leerlingen meldden vorig jaar aan voor 1B in Brusselse scholen en slechts 334 kinderen vonden plaats. Op de stuurgroep van het Lokaal Overlegplatform (LOP) Secundair Onderwijs werd recent de stand van zaken opgemaakt. Op dat ogenblik waren 2B, 3B en 4B volzet. Er zijn dus wel degelijk problemen in de B-stroom. Er is inderdaad een stijgende vraag naar praktijkgerichte opleidingen. Anderzijds is er ook daar een tekort aan leerkrachten. Het is dus niet enkel een kwestie van capaciteit en infrastructuur.”

En tenslotte, net als in Vlaanderen, is ook het statuut van leraar-specialist geen succes in Brussel. De maatregel werd in Brussel nauwelijks gebruikt.

Je kan het volledige verslag van de vergadering hier lezen.

Een overzicht van alle verslagen van de Raad (invalshoek onderwijs) kan je hier raadplegen.

“een taal die zegt, kom”

ik wil een taal waarin

‘gewoon’ en ‘anders’

hun langste tijd hebben gehad

een zachte dood sterven

en niemand ooit meer

onzichtbaar kunnen maken

een taal die mensen niet met een woord

buitenspel zet

een taal die zegt, kom

= Babs Gons in ‘doe het toch maar’ =

Vrijdag 21 februari 2025 hadden we met het Onderwijscentrum Brussel onze jaarlijkse teamdag met als centraal thema “een inclusief onderwijssysteem in Brussel, een school voor iedereen”.

We willen hierbij werken aan het creëren van een veilige en kwaliteitsvolle leeromgeving met hoge verwachtingen waarin alle Brusselse leerlingen zich welkom voelen, gewaardeerd worden en kunnen deelnemen aan het leerproces op basis van gelijkwaardigheid, maximale kansen en waar voor iedereen de passende ondersteuning wordt voorzien.

Tijdens de dag wisselden we uit, gingen we aan de slag in workshops en lieten we ons inspireren door externe sprekers, waaronder Beno Schraepen, Joke Boeckx en Eva Trogh.

In mijn inleiding verwees ik ook even naar het werk van Biesta over inclusie. Hij stelt vast dat de zoektocht naar antwoorden voor inclusie vaak gepaard gaat met exclusie: (1) externe exclusie (wie niet voldoet aan de criteria voor inclusie wordt uitgesloten, en (2) interne exclusie (sommigen worden wel opgenomen, maar worden niet evenwaardig behandeld en krijgen minder kansen).  De term ‘inclusie’ vertrekt altijd vanuit een bestaande groep (de norm) die anderen van buiten de groep opneemt… en dit kan dus nooit inclusief zijn. Biesta pleit daarom voor radicale inclusie, waarbij je anticipeert op een ‘inclusie-probleem’ door in te zetten op een samenleving voor iedereen en een school voor iedereen!

En we sloten de dag af met – hoe kan het ook anders – Loin d’ici van Zwangere Guy.

Tout seul, on va toujours plus vite, mais ensemble, on va beaucoup plus loin

Ge kunt zo hard gaan als ge wilt, alleen tesamen keert het tij

Dichtbundel van Babs Gons (2021)
Het OCB-team in GC De Rinck

Preventie van polarisering in het Brussels onderwijs (Raad VGC, 5 november 2025)

In de commissie onderwijs van 5 februari 2025 (Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie), werd een debat gevoerd ‘over de aanpak tegen polarisatie, en over het invoeren en instrumentaliseren van internationale conflicten in de Brusselse scholen’.

Minister Gatz benadrukt in zijn antwoord de aanvullende en preventieve rol van de VGC:

“De VGC neemt binnen haar bevoegdheden een preventieve en sensibiliserende rol op en reikt, aanvullend bij de Vlaamse overheid, handvatten aan die scholen helpen omgaan met diversiteit, polarisering en radicalisering. De preventie van radicalisering en polarisering vereist een transversale aanpak.”

Hij schetst een aantal VGC brede initiatieven (zoals het Plan Samenleven, actieplan Verbinding of het leertraject ‘Omgaan met polarisatie’ in samenwerking met het Hannah Arendt Instituut), en zoomt daarna in op enkele specifieke initiatieven vanuit onderwijs:

“Het OCB biedt ondersteuning aan leerkrachten op het vlak van een positief leer-klas- en schoolklimaat, er zijn de reguliere subsidielijnen zoals ‘Klas in Actie’ en ‘Educatief aanbod van organisaties’, er is ook de projectmatige aanpak waarbij de VGC tal van organisaties subsidieert die rond dit thema werken (Debateville, Globelink, Axcent, Joods Museum). Daarnaast wordt er voorzien in onderzoek en de ontwikkeling van tools. Met de financiële ondersteuning van de VGC ontwikkelt GO! Scholengroep Brussel tools/lesmethodes die zich richten op identiteitsvraagstukken. Op regelmatige basis is er contact en overleg met de vertegenwoordigers van de verschillende onderwijskoepels en netten, het OCB en de Administratie, om op de hoogte te blijven van nieuwe evoluties, om nieuwe en lopende initiatieven op te volgen en de toekomstige uitdagingen te bespreken en ons beleid bij te sturen.”

Lees hier het volledige verslag van het debat. Een overzicht van alle verslagen van de Raad (invalshoek onderwijs) kan je hier raadplegen.

David Lynch en transcendente meditatie

This whole world is wild at heart and weird on top. — David Lynch

Vorige week overleed David Lynch (20 januari 1946 – 15 januari 2025). Hij was heel veelzijdig en schitterde als regisseur, producent, acteur, scenarioschrijver, schilder… én ambassadeur van transcendente meditatie. Naast het maken van films en boeken over de voordelen van meditatie, lanceerde Lynch in 2005 een eigen stichting met als missie “…het voorkomen en uitroeien van de alomtegenwoordige epidemie van trauma en toxische stress…”. De website van de stichting kan je hier raadplegen met informatie, video’s en onderzoek over transcendente meditatie.

MeditationPro News verzamelde de voorbije dagen artikels over Lynch, zijn werk en transcendente meditatie in deze extra nieuwsbrief. Ook Yoga Journal publiceerde een uitgebreid artikel over David Lynch ‘What David Lynch Taught Us About Meditation’s Role in Creativity’.

Lees ook:

“Positieve aandacht bij meertalige kinderen voor het Nederlands én de thuistaal”

Toch nog eens dit recent advies (2024) van de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren onder de aandacht brengen: “Meer talen, meer kansen: Positieve aandacht bij meertalige kinderen voor het Nederlands én de thuistaal”.

In dit advies laat de Raad zien hoe kinderen, het gezin waarin ze opgroeien en de samenleving er baat bij hebben als er naast aandacht voor het Nederlands ook (meer) positieve aandacht komt voor de thuistalen van meertalige kinderen.

De Raad stelt vast dat meertaligheid in Vlaanderen en Nederland een realiteit is.  Daarna kijken ze achtereenvolgens naar de kenmerken van een meertalige taalontwikkeling, het belang van een goed ontwikkelde thuistaal én besluiten met de boodschap: waardeer meertaligheid!

Aandacht voor de thuistalen – ook in het onderwijs – hoeft niet ten koste te gaan van het Nederlands. Andersom hoeft aandacht voor het Nederlands niet ten koste te gaan van de thuistaal. Onderzoek laat zien dat een goed ontwikkelde thuistaal (of thuistalen) naast het Nederlands positieve gevolgen heeft voor de talige, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van meertalige kinderen en daarmee ook voor het gezin en de bredere samenleving.
Daarom is het belangrijk dat ouders hun moedertaal kunnen koesteren en doorgeven aan hun kinderen. Door een goede balans te vinden, krijgen alle talen en culturen een plek in het leven van het kind en in onze maatschappij. Laten we de meertaligheid dus waarderen en vieren zodat alle kinderen in Nederland en Vlaanderen hun potentieel kunnen bereiken en tot gezonde en gelukkige burgers kunnen opgroeien.”

Lees het volledige advies hier.

Meer over taalonderwijs Nederlands in het meertalig Brussel kan je lezen op de website Brussel Vol Taal (Onderwijscentrum Brussel), die ondertussen 4 jaar geleden online werd geplaatst.