De voorbije dagen kwamen heel wat onderwijsmensen in Brussel en Vlaanderen opnieuw in contact met het werk van Gert Biesta, onder meer tijdens de VLOR‑studiedag Iedereen bij de les (24 maart 2026). Al meer dan 10 jaar word ik binnen mijn werk in het Onderwijscentrum Brussel geïnspireerd door de inzichten van Biesta. Ik vond het waardevol om enkele fragmenten uit mijn vroegere blogberichten waarin de visie van Gert Biesta aan bod komt, hier opnieuw samen te brengen…
In verschillende eerdere blogberichten onderzocht ik hoe Biesta’s visie richting geeft aan ons denken over onderwijs.
«Alvorens uitspraken te doen over de focus van ons onderwijs, onderwijskwaliteit en “oplossingen” voor onderwijsuitdagingen, moet eerst een meer fundamentele vraag gesteld worden. Wat is het doel van ons onderwijs? Wat willen we als samenleving met ons onderwijs bereiken? Het onderwijsdebat zou in de eerste plaats hierover moeten gaan! Biesta reikt ons alvast 3 doelen aan: (1) Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “kwalificeren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen de nodige kennis, vaardigheden en attitudes om krachtig in het leven te staan, klaar voor de diverse en steeds veranderende samenleving, klaar voor een professionele loopbaan… (2) Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “socialiseren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen de nodige waarden, normen, omgangsvormen, sociaal-politieke en culturele inzichten om vaardig te kunnen leven en bewegen in een superdiverse samenleving en werkomgeving… (3) Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “subjectiveren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen voldoende de persoonlijkheid om vrij, autonoom en verantwoordelijk in het leven te staan, waarbij ze weten wie ze zijn, wat ze kunnen en wat ze willen…» – Kwaliteitsvol onderwijs, 2019
«In zijn boek “The beautiful risk of education” benadrukt Biesta dat leerlingen actief lerende en verantwoordelijke individuen zijn binnen een brede maatschappelijke context. Onderwijs is geen input – output verhaal, maar is gelukkig veel complexer en rijker…» – The Beautiful Risk of Education (leestip), 2015
«Onderwijs moet niet kindgericht, leerstofgericht of toekomstgericht zijn, maar moet werken vanuit een wereldgerichte oriëntatie (relatie met de wereld en ons gemeenschappelijk bestaan in de wereld).» – Een visie voor vandaag (leestip), 2023
Vanuit deze brede onderwijsvisie is het interessant te kijken naar wat dit betekent binnen de concrete Brusselse onderwijscontext.
«De focus op de basisvaardigheden is belangrijk! Helemaal mee eens. Toch kan je, vanuit de mens- en maatschappijvisie van je school ook ruimte creëren voor andere inhouden zonder dat dit afbreuk doet aan de aandacht voor de basisvaardigheden.» – De noden van kinderen en jongeren in de stad, moeten het pedagogisch project van elke Brusselse school kleuren!, 2021
«Het drieluik van Biesta beschrijft wat de taken van onderwijs zijn. Binnen deze taken moet de aandacht voor basisvaardigheden voorop staan. Zonder andere interessante thema’s en inhouden overboord te gooien.» – Met de ketjes alles goed… (leestip), 2021
«Goed onderwijs investeert in persoonlijkheidsvorming van leerlingen en bereidt hen voor om een actief lid te worden van onze complexe samenleving, dit alles in een evenwaardige verhouding tot kwalificatie.» – Investeren in welbevinden, betrokkenheid, geluk, talenten, samenleven van kinderen en jongeren!, 2015
«Kwaliteitsvol onderwijs kunnen we dan definiëren als onderwijs dat met de lokale gemeenschap een schooleigen visie ontwikkelt met het oog op het behalen van de minimumdoelen. Een visie die werkt aan kwalificatie, socialisatie en subjectificatie op maat van alle leerlingen (Biesta), zodat ze een succesvolle leerloopbaan kunnen doorlopen en een gelukkig leven kunnen leiden. Deze definitie plaatst het doel van onderwijs centraal en creëert ruimte voor de ontwikkeling van een visie op leren in onze (lokale) samenleving. De mate waarin scholen erin slagen deze brede opdracht te realiseren, is de maatstaf voor onderwijskwaliteit.» – Onderwijskwaliteit (in Brussel)?, 2023
Én een voorbeeld uit Estland die dit samenspel mooi illustreert: they understood that education would take them forward, 2024
De inzichten van Biesta raken niet alleen aan de onderwijsbenadering, maar ook aan de rol en identiteit van de leraar.
«En de leraar speelt in dit verhaal een cruciale rol: Leraren zijn immers op zoek naar de koppeling van hun persoonlijke missie (levensdoelen, waarden) aan hun professionele rol. Het verbinden van deze twee elementen geeft leraren meer veerkracht, maar kan ook bijdragen tot het duurzaam kiezen voor onderwijs (retentie). Deze studie heeft de verdienste dat ze ons doet nadenken over het belang van professionele identiteit van leerkrachten in relatie tot hun persoonlijke identiteit (waarden, ethiek, spiritualiteit, betekenisgeving,…). Er kunnen interessante linken gemaakt worden naar het werk van Gert Biesta (oa onderwijs als ontmoeting tussen subjecten) of Geert Kelchtermans (oa kwetsbaarheid als onderdeel van de professionaliteit van leraren).» – Professionele identiteit bij startende leraren, 2023
In het meest recente boek waar Biesta aan meewerkte, “Leraar zijn: ambachtelijk en kunstzinnig” (2025), beschrijft hij dit leraar zijn als volgt: “Leraarschap begint bij het inzicht dat onderwijs een inventief en scheppend proces is. Het werk van de leraar is geen kwestie van het volgen van receptuur, maar juist het doordacht inspelen op de concrete situatie. Leerlingen zijn immers geen objecten waarop interventies worden gepleegd om effecten te produceren. Dit alles suggereert dat het werk van de leraar beter als ambachtelijk werk kan worden begrepen, in plaats van dat de leraar wordt neergezet als technicus of mecanicien.”
Tot slot sluit dit alles mooi aan bij een citaat van Andy Hargreaves:
«If we act as if learning and achievement are the only things that matter, we fall into the trap of what Dutch professor Gert Biesta calls ‘learnification’. Learnification means that anything and everything has to be justified in terms of its impact on learning. Alongside learning, schools are also about how children experience and express awe, wonder, excitement, compassion, empathy, moral outrage at injustice, courage, playfulness, commitment, self-respect, self-confidence and many other emotional and moral qualities in their education. Young people need to experience these things not just because of who they will become in the future but also because of who they are now.» – “Learning to be well is not just about your well-being or mine…”(*) (leestip), 2022
Samen tonen deze blogfragmenten hoe Biesta’s denken doorheen de jaren een rode draad vormt in mijn kijk naar onderwijs (in Brussel).
