“Is er echt een lerarentekort of hebben we ons zo georganiseerd dat we nu de facto een lerarentekort hebben?” (leestip)

Dit citaat uit het boek ‘Het Design van Onderwijssystemen‘ (september 2024) van Pieter Sprangers, doet ons nadenken over de actuele uitdagingen van onderwijs in relatie tot de manier waarop we ons onderwijs vorm geven.

De centrale vraag in het boek is: “Hoe kunnen we onderwijssystemen (her)ontwerpen om de meest productieve manier van leren te stimuleren en de grootst mogelijke leerwinst te behalen?” Pieter Sprangers gaat aan de slag met onderwijsdesignonderzoek om systemische doorbraken te realiseren die een antwoord bieden op (actuele) onderwijsuitdagingen.

Het model dat in het boek wordt voorgesteld, geeft houvast om problemen diepgaander te begrijpen en is een hulpmiddel om op een andere manier te leren omgaan met die problemen (zie ook: “The obstacle is the way” – Ryan Holiday). Via systemische ingrepen wordt ‘de complexe puinhoop van problemen ontbonden’. Het proces van (her)ontwerp start altijd vanuit een nood die door het schoolteam wordt ervaren en grijpt in op één of meerdere dimensies van het model (oa cultuur, context, relaties, mentale modellen, tijd,…).

De vele praktijkvoorbeelden in het boek (vooral uit het hoger onderwijs), illustreren hoe zo’n redesign-proces kan verlopen (bv. nomadisch leren, bewegend leren, vakleraren in het basisonderwijs, bore-out bij leerlingen,…).

Pieter Sprangers houdt een pleidooi voor onderwijssystemen (niet te groot, niet te klein) die goed verankerd zijn binnen de lokale gemeenschap én die gepersonaliseerde leerervaringen bieden. Hij pleit voor compacte lerende schoolteams die samen met de lokale schoolgemeenschap het (her)ontwerp van hun school in eigen handen nemen.

Het boek ‘design van onderwijssystemen’ is een oproep tot actie om vaste onderwijssystemen te doorbreken en zo de kwaliteit van onderwijs te verbeteren.  Ook voor Brusselse scholen die met heel wat uitdagingen te kampen hebben, kunnen meer systemische ingrepen/transformaties een mogelijk antwoord bieden (zie ook: Aan de slag met de nieuwe personeelssituatie in het Brussels onderwijs). Verschillende Brusselse scholen werken vandaag reeds aan dergelijke transformaties…

Tot slot wil ik dit citaat uit het boek meegeven, dat ook één van de krachten is in de begeleidingsaanpak van het Onderwijscentrum Brussel (“nabijheid”):

Er wordt genoeg gesproken ‘over onderwijs’ door vele tussenlagen, maar de steun voor veldwerkers, zoals schoolleiders of leraren met skin in the game, schiet vaak tekort.

Subscribe blog Urban Education

Onderwijsnieuws in Brussel, 2 september 2024

Het onderwijs in Brussel in de media bij het begin van het nieuwe schooljaar…

Lees hier meer Brussels onderwijsnieuws.

Subscribe blog Urban Education

Onderwijsnieuws in Brussel vóór de start van het nieuwe schooljaar 24 – 25

Bij de aanvang van een nieuw schooljaar verschijnen veel nieuwsberichten over onderwijs. Pedro De Bruyckere verzamelt ieder jaar onderwijsnieuws uit Vlaanderen op zijn blogOver het onderwijs in Brussel valt er ook heel wat onderwijsnieuws te sprokkelen. Hieronder een selectie… 

Nog enkele berichten van tijdens de vakantie…

Aanloop nieuwe schooljaar…

Kunst, meditatie en mindfulness (leestip)

Kunst, meditatie en mindfulness gaan goed samen. Kunst creëert gedachten, gevoelens en emoties en helpt ons bij de expressie ervan. Ook het zelf maken van kunst kan meditatief zijn. Het zorgt voor verbinding met onszelf en de wereld, in het hier en nu. Het versterkt concentratie, richt onze aandacht en opent onze zintuigen.

Ook in onderwijs kan het waardevol zijn om kunst, meditatie en mindfulness met elkaar te verbinden.

Irma Smegen schreef hierover de boeken “Verwonder je: mindfulness en kunst met jonge kinderen” (2023) “Verbeelden en Verbinden: Mindfulness en Kunst” (2023), met achtergrondinformatie over kunst, meditatie/mindfulness (en concrete oefeningen).

Als kinderen zich verwonderen, dan raak je de juiste snaar. Met verwondering is er betrokkenheid en komen er vragen. Daarmee voed je kinderen in hun verlangen om te onderzoeken, spelen, ontdekken, maken en leren.

Verwonder je

Het boek biedt achtergrondinformatie over mindfulness en kunst met jonge kinderen, handvaten om de taalontwikkeling te stimuleren en 52 oefeningen voor het hele jaar. Zo maken kinderen kennis met bestaande kunstvormen, gaan ze experimenteren met technieken en maken ze hun eigen kunstwerken. Tijdens deze creatieve processen leren kinderen stil te staan en te oefenen met mindfulness.

Verbeelden en verbinden

Het boek bestaat uit zestien kunstprojecten met 60 oefeningen. Een bestaand kunstwerk is het startpunt en van daaruit zijn verschillende activiteiten beschreven die de creativiteit en verbeeldingskracht stimuleren. Kunstwerken zijn het vertrekpunt voor meditaties en creaties.

***

“Regelmatig hang ik aan de schildersezel en de tekenezel een foto van een schilderij of kunstenaar. Een stille uitnodiging voor mijn kleuters om daar een eigen impressie aan te geven. 

We werken op dit moment over Salvador Dali, met zijn ‘gesmolten klokken’ als beeld voor de vergankelijke en subjectieve ‘tijd’. Als prikkel koos ik een zelfportret van de kunstenaar. 

Aurora maakte er haar eigen beeld van. Let op.. de snor maakt indruk!”

Kris Van den Broeck, kleuterleidster in Molenbeek.

***

zie ook: Visual Thinking Strategies (VTS):

  1. Kies een kunstwerk
  2. Stel open vragen: Wat gebeurt er in dit kunstwerk? Waaraan zie je dat? Wat kunnen we nog meer ontdekken?
  3. Luister en vat samen en stimuleer verdere discussie

Het doel van VTS is om deelnemers te helpen hun waarnemings-, taal- en denkvaardigheden te verbeteren, terwijl ze leren om respectvol naar elkaar te luisteren en samen te werken.

***

Op 19 augustus 2024 startte ik met het dagelijks delen van een schilderij op sociale media… (het hadden ook muziek, beeldhouwwerken of andere kunstvormen kunnen zijn). De schilderijen zijn een vertaling van een gedachte, gevoel of emotie tijdens mijn ochtendmeditatie. Hieronder de eerste 7 werken (het volledig overzicht kan je hier bekijken).

Subscribe blog Urban Education

Zonder Zever over yoga, meditatie en mindfulness (podcast)

In Zonder Zever praten Hana en Amber met experten over welzijn en “goed leven”. Ze willen kennis verspreiden zodat iedereen betere, doordachte beslissingen kan maken om goed te leven.

Ook yoga, meditatie en mindfulness kregen de voorbije seizoenen een plaats in hun babbels…

***

Gesprek met yogaleraar Joachim Meire (2021)

Meer over Joachim Meire op deze blog:

***

Gesprek met neuroloog Steven Laureys over meditatie (2021)

Meer over Steven Laureys op deze blog:

***

Gesprek met arts David Dewulf over mindfulness (2022)

Meer over David Dewulf op zijn website:

Je kan alle afleveringen van Zonder Zever hier beluisteren.

Subscribe blog Urban Education

Mindfulness voor leraren en schoolklimaat (leestip)

Onderstaand blogbericht is geïnspireerd op het boek The Mindful Teacher’s Handbook (2022) van Kamalagita Hughes, een ervaren leerkracht en hoofdtrainer voor het Mindfulness in Schools Project (MiSP).

“Mindfulness kan een positieve impact hebben op het eigen welzijn van leerkrachten, én kan ook het schoolklimaat positief beïnvloeden.” 

Kamalagita Hughes

Dit thema kwam al eerder aan bod op deze blog naar aanleiding van het grootschalige Myriadonderzoek in het Verenigd Koninkrijk, met o.a. deze conclusies:

  • Mindfulness-training op school verbetert het schoolklimaat.
  • Mindfulness-training heeft een positieve impact op leraren en leidt tot minder burn-out.

Ook Vlaams onderzoek komt tot gelijkaardige vaststellingen: Welzijn op het werk voor leraren via no-nonsense meditatie (onderzoek).

‘Hoe kan mindfulness een toch al drukke schoolleider helpen?’

Mindfulness helpt om ‘aanwezig’ te zijn, de volledige aandacht te geven aan wat voor je ligt. Dit crëert rust, aandacht en perspectief om met complexe en onvoorspelbare situaties om te gaan. In een artikel in Harvard Business Review “How Meditation Benefits CEOs” (2015) beschrijft Emma Seppälä 5 aspecten die door meditatie positief beïnvloed worden: veerkracht, emotionele intelligentie, creativiteit, relaties en aandacht.

In een drukke omgeving als een school wordt het huidige moment makkelijk weggeduwd. Toch komt elke toekomstige gebeurtenis voort uit het huidige moment. Uit het MYRIAD-onderzoek is gebleken dat schoolleiders die mindfulness een plek geven op school een positievere en vriendelijkere werkomgeving creëren.

‘Het weer creëren in de klas’

Leerkrachten ‘creëren het weer in de klas’. De neurowetenschap leert ons dat we als sociale, emotionele wezens voortdurend signalen van elkaar oppikken, ook non-verbale signalen. Uit onderzoek blijkt dat leerkrachten die mindfulness beoefenen, een rustigere leeromgeving creëren. Even de tijd nemen om bij onszelf in te checken, onze voeten op de grond te voelen en een paar keer adem te halen, kan helpen om ‘goed weer’ in de klas te stimuleren.

Overgangen en uitschakelen

De schooldag zit vol transities, zowel voor leerlingen als leraren. Van vergaderen naar lesgeven, van lesgeven naar toezicht, en zo gaat het maar door. Een van de grootste overgangen is van de schooldag naar huis. Voor leraren is het niet makkelijk om ‘uit te schakelen’. Mindfulness kan helpen om de knop om te draaien. We zijn het aan onszelf en onze omgeving verplicht om een balans te vinden tussen werk en privé. Zelfzorg is niet egoïstisch. Om voor leerlingen te kunnen zorgen, moeten we eerst goed voor onszelf zorgen.

Zie ook: transities tijdens de schooldag.

Het boek gaat verder expliciet in op stressvolle momenten voor leerkrachten en biedt concrete oefeningen en tips aan om hiermee om te gaan.

Mindfulness kan wat meer menselijkheid in een hectisch schoolleven brengen.

Lees ook: Mindfulness voor leerkrachten van Patricia Jennings, Ph.D.

Website van Kamalagita Hughes: https://mindfulnessinaction.co.uk/education/ 

Subscribe blog Urban Education

Simone Biles, Naomi Osaka en mentaal welzijn

Tijdens de Olympische Spelen in Parijs (2024), deelde Simone Biles deze foto op haar Instagram:

Biles: “Mental health matters”

Lees hier het artikel over deze foto in People.

Simone Biles maakte haar doorbraak tijdens de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro (vier gouden medailles en een bronzen medaille). In 2018 deelde ze haar verhaal over seksueel misbruik door sportarts Larry Nassar. In 2021 nam Biles deel aan de Olympische Spelen in Tokio. Tijdens een training besliste Biles zich terug te trekken uit deze Olympische Spelen omwille van haar mentale gezondheidsuitdagingen. Haar beslissing creëerde heel wat debat en plaatste mentale gezondheid en zorg voor atleten op de agenda. In Parijs stond Simone Biles er weer helemaal: drie keer goud, één zilver én de belangrijke boodschap: “Mental health first.”

Vandaag blijft ze getuigen over haar trauma en angsten, maar ook over de positieve gevolgen van therapie, aandacht voor mentaal welzijn en het belang van zelfzorg.

Naomi Osaka verliet in 2021 het tennistoernooi van Roland Garros omwille van haar angsten en depressie. Ook daarna nam ze verschillende pauzes in haar verdere loopbaan en onderbrak ze haar carrière voor haar zwangerschap (2023).

Net als Simone Biles maakt Osaka mentaal welzijn (in de sportwereld) bespreekbaar. Ze werkt o.a. mee aan meditatieprogramma’s voor volwassenen en kinderen via Modern Health.

I came more recently to meditation and although now I find it to be very helpful, I didn’t at first. – Naomi Osaka

Foto modernhealth.com

En ik deel ook nog even deze foto van hoogspringster Yaroslava Mahuchikh… (Parijs, 2024):

“Ik voel me comfortabel als ik lig en soms kan ik naar de wolken kijken. Soms kan ik getallen tellen, 1, 2, 3, 4, of inademen, uitademen. Het is ontspannen en niet denken aan het feit dat ik in een stadion ben.”

Foto via @olympics

Lees ook:

“No one knows where they belong any more, neither humans nor animals” (leestip)

“The strangest thing about this strange journey was that it was launched by a word – and not an unusually resonant one either but banal, commonplace coinage that is in wide circulation, from Cairo to Calcutta. That word is bundook, which means gun in many languages…”

Book Cover Gun Island, 2019

In het boek Gun Island van Amitav Ghosh, is migratie naar Europa een belangrijk thema. Migratie is evenzeer een centraal thema is grootstedelijk onderwijs. Dus aanleiding genoeg om het boek als leestip mee te geven op een blog over Urban Education.

Ik wou al lang mijn favoriete auteur, Amitav Ghosh, een plekje geven op deze blog.

In 1992 maakte ik kennis met het werk van Ghosh via een kleine boekwinkel in Mirza Ghalib Street (voorheen Free School Street) Kolkata (Calcutta, India).

Na mijn studies deed ik een maand vrijwilligerswerk in Calcutta (Institute for Indian Mother and Child van Dr. Sujit Brahmochary) en ‘s avonds ging ik rondneuzen in bookshops nabij het Guest House waar ik verbleef. De jonge verkoper duwde me ‘The Shadow Lines’ in de handen: “You must buy this book, this is going to be a very important author.”

Ik las het boek pas enkele jaren later en was onmiddellijk gegrepen door de beeldende vertelstijl van Ghosh, het spelen met tijd en ruimte én de maatschappelijke thema’s die hij aan bod laat komen.

Google street view Bookshops Mirza Ghalib Street
Gekocht in 1992 in Calcutta

Gun Island, een boek van 2019, las ik pas deze zomer. Ook in dit boek slaagt Ghosh erin om actuele maatschappelijke thema’s te integreren in een boeiend verhaal dat zich permanent verplaatst in tijd en ruimte…

Ik deel hier enkele fragmenten over migratie uit hoofdstuk ‘Crossings’:

“Where d’you think they learn that they need a better life? From their phones of course. That’s where they see pictures of other countries; they see stuff on social media, posted by neighbours who’ve already made the journey.”

“Then one night the truck stopped at a connection house in a place that looked like a desert. They told us that we were close to the Pakistan border but if we wanted to go any further we would need to arrange for an extra payment of fifty US dollars each.”

“After a few days some Kurdish men came and loaded us into a truck that was covered with tarpaulin. We were told that when the truck stopped we would have to run as fast we could. They warned us that if we were spotted by Turkish border guards they would open fire. If we managed to make it over then we would be met by guides, on the other side.”

“Tipu told me that I should get off the bus at a town near Istanbul and join a group of refugees who were planning to walk to Europe. Following his advice I joined the refugees – there were a few Bengalis among them, but the others were from Iraq, Syria, Afghanistan, Somalia, Pakistan and some other countries too. I followed them over the border into Bulgaria, and then on through Serbia, into Hungary and Austria.”

“In Austria I took a train that brought me to Italy where I was entered into a Centro di accoglienza near Trieste. After a few days I was moved to a camp outside the city.”

Naast migratie van mensen en dieren, gaat Gun Island ook over de klimaatverandering, vrouwen als motor voor verandering, kracht van taal en meertaligheid, de verwevenheid van heden en verleden,… én de samenhang van dit alles.

We’re in a new world now. No one knows where they belong any more, neither humans nor animals. – Gun Island, Amitav Ghosh

***

Ik las ondertussen al heel wat romans van Ghosh:

Amitav Ghosh schreef ook belangrijke non-fictie, o.a. over de klimaatverandering:

Subscribe blog Urban Education


The Ibis trilogy on my bookshelf: Sea of Poppies (2008), River of Smoke (2011),  Flood of Fire (2015)

Onderwijsdoelen buiten de schooluren en schoolmuren?

In de nasleep van corona werden een aantal initiatieven genomen om (naast huiswerk) te werken aan onderwijsdoelen buiten de schooluren en schoolmuren (“bijspijkeren”), zoals de zomerscholen en tutoringprojecten vanuit de Vlaamse overheid, maar ook een brede waaier van privé-initiatieven (bijlesindustrie, schaduwonderwijs) die enerzijds inspelen op een nood, maar anderzijds misschien ook een nood onderhouden of zelfs creëren.

Het lerarentekort zet het realiseren van onderwijsdoelen binnen de school onder druk. Scholen zoeken oplossingen door bijvoorbeeld samen te werken met partners die via workshops werken aan onderwijsdoelen. Ook allerlei vormen van digitaal leren, leren via online apps, flipping the classroom,… worden geïntroduceerd. Ook ouders gaan op zoek naar compensatie via allerlei vormen van bijles (vaak ook duur en dus niet voor iedereen toegankelijk).

De invoering van centrale toetsen zou wel eens kunnen leiden tot het ontstaan van buitenschoolse initiatieven om leerlingen voor te bereiden op deze toetsen, zoals we dit ook zien gebeuren in de Franse Gemeenschap die meer dan 10 jaar geleden centrale toetsen invoerde (bv. leerboekjes in de warenhuizen; leerweekends om leerlingen klaar te stomen;…).

Vanuit (internationaal) onderzoek weten we al heel wat over de zin en onzin van initiatieven die werken aan onderwijsdoelen buiten de schooluren en schoolmuren. Ook als samenleving moeten we nadenken over de verhouding tussen schoolse tijd en vrije tijd, tussen formeel leren en informeel leren, tussen basisvaardigheden en andere competenties,… Het zal belangrijk zijn om in de komende beleidsperiode hier kritisch naar te kijken en het debat aan te gaan.

In Klasse verscheen een interessant interview met onderzoeker Pieter Verachtert over de Zomerscholen: Blijven zomerscholen nodig? Op het einde van het interview geeft hij ons als samenleving een heel belangrijke boodschap/opdracht mee:

Moeten we er niet vooral voor zorgen dat er tijdens het schooljaar minder leerachterstand ontstaat? En moet eventuele leerachterstand dan via een langere schooldag of via zomerscholen aangepakt worden? Of moeten we de instructietijd tijdens de schooldag beter benutten, met effectief onderwijs? Tutoring, effectieve leerstrategieën en didactiek, goede leraren, verlengde instructie kunnen allemaal leerwinst opleveren. Dat alles is een publiek debat waard.

Subscribe blog Urban Education

Onderwijs in het bestuursakkoord van de Franse Gemeenschap, juli 2024

“Les équipes pédagogiques sont le moteur de l’école!”

Enkele elementen uit het nieuwe bestuursakkoord:

  • herwaardering van het leerkrachtenberoep en modernisering van het statuut (oa evolueren van statutaire functies naar contracten van onbepaalde duur; verbod op het dragen van levensbeschouwelijke tekens in het officieel onderwijs;…);
  • ingrijpende administratieve vereenvoudiging (oa digitalisering van een aantal processen; meer autonomie voor scholen;…);
  • evaluatie en bijsturing het “Pacte pour un Enseignement d’excellence”;
  • het buitengewoon onderwijs opnieuw een juiste plek geven;
  • het gemeenschappelijk curriculum in het SO bijstellen (tronc commun);
  • taalonderwijs centraal stellen (oa leren van een tweede landstaal verplichten; immersieonderwijs;…);
  • inzetten op schoolklimaat met aandacht voor (mentaal) welzijn;
  • het officieel onderwijs (gemeentelijk-, gemeenschaps- en provinciaal onderwijs) fusioneren.

En ook: aandacht voor digitaal leren (+ smartphoneverbod); filosofieonderwijs verder uitbouwen;…

“En conclusion, le Gouvernement entend faire de cette législature un moment clé qui rendra à l’école son autonomie, qui responsabilisera davantage ses acteurs et simplifiera le cadre administratif. L’objectif ? Permettre aux directions, aux enseignants et à tous les acteurs de l’école de concentrer leurs efforts sur leurs élèves et le développement de leurs compétences, au sein d’une école fondée sur les principes du respect, de l’exigence, de l’équité et du bien-être.”

Het bestuursakkoord van de Franse Gemeenschap (gemeenschapsbevoegdheden) kan je hier lezen. Het bestuursakkoord van het Waals Gewest vind je hier.