Onderwijs in Brussel is… urban education, superdiversiteit en differentiëren (2)

Over superdiversiteit en differentiëren…

De klas van Sara…

Sara zit in het tweede leerjaar, een klas met 25 leerlingen.  18 kinderen spreken – net als Sara – nooit Nederlands thuis. 5 leerlingen spreken soms met één van de ouders Nederlands, maar de dominante thuistaal is Frans, Spaans, Turks of nog een andere taal (of combinatie van talen). Slechts 2 leerlingen hebben het Nederlands als thuistaal: Tom woont in een éénoudergezin met een Vlaamse mama (die werkt in een broodjeszaak in een metrostation); Julie praat Nederlands met papa én mama (die beide werken bij de Vlaamse overheid).  Meer dan de helft van de kinderen heeft een andersculturele achtergrond met 16 verschillende thuistalen en evenveel verschillende culturen.  Sara heeft 3 grote broers, die in het Franstalig onderwijs schoollopen en een kleine zus in de eerste kleuterklas (Nederlandstalig onderwijs).  De mama van Sara is huismoeder, de papa was lang werkloos, maar is nu ‘gemeenschapswachter (gardien de la paix)’ bij de gemeente. Élodie, de beste vriendin van Sara, is Franstalig en woont niet zoals Sara in een appartement, maar in een grote stadswoning met kleine tuin.  Heel uitzonderlijk mag Sara van haar papa wel eens gaan spelen bij haar vriendin.  Ze vindt dit geweldig…

Grote individuele verschillen…

In een superdiverse klas kan je niet meer spreken over groepen kinderen.  Het gaat niet meer over de anderstaligen,  de Turkse kinderen of de kansarme leerlingen.  Elke leerling is verschillend en de verschillen zijn zo groot en situeren zich op zoveel verschillende niveaus dat een “one size fits all” aanpak weinig effectief is. Dit betekent dat je als leerkracht moet zicht krijgen op achtergrond, voorkennis, interesse, motivatie, thuiscultuur,… en de onderwijsomgeving zo moet inrichten dat je niet alleen rekening houdt met verschillen, maar ze ook waardeert en gebruikt.

De leerling in de groep…

De superdiverse klas is niet alleen een verzameling van individuen.  Leerlingen verhouden zich ook tot elkaar, vormen (sub)groepen, ontwikkelen relaties, hebben een bepaalde status,… beïnvloed vanuit opvoeding, thuis- en straatcultuur, vroegere ervaringen, groepsdynamische processen,… Deze complexe (groeps)verhoudingen kan je als leerkracht in een superdiverse klas niet negeren.  Hier moet je mee aan de slag gaan.

Differentiatie als antwoord…

Differentiatie in een superdiverse klas is vanuit deze grote individuele verschillen en complexe verhoudingen nog uitdagender dan in een reguliere klas.  De leerkracht moet een brede waaier aan differentiërende maatregelen ontwikkelen om de lat voldoende hoog te leggen voor alle leerlingen, zonder in de valkuil van lage verwachtingen te trappen.  Deze maatregelen moeten zowel rekening houden met de individuele verschillen als de onderlinge verhoudingen tussen leerlingen. Er kan op 3 niveaus gedifferentieerd worden: leerinhouden, leerproces en leerresultaten (Fukkink & Oostdam, 2016), waarbij er rekening gehouden wordt met verschillen in interesse (bv. talenten), verschillen in leerstatus (bv. voorkennis) en verschillen in leerprofiel (bv. leertempo) (Struyven, 2016).  Omwille van die grote diversiteit moet er in de superdiverse klas op deze niveaus zowel convergent (waar het kan) als divergent (waar het moet) gedifferentieerd worden.  Diversiteit in Actie (DIVA) benadrukt het belang van zes didactische bouwstenen om die diversiteit in leren bij de leerlingen zo goed mogelijk te ondersteunen (Van Avermaet & Sierens, 2012):

  • een veelzijdige & gevarieerde aanpak;
  • breed observeren;
  • de leeromgeving verbreden;
  • samenwerkend leren;
  • heterogene groepsvorming;
  • breed evalueren.

Differentiatie in een superdiverse klas veronderstelt een basishouding bij de leerkracht die gericht is op (1) groei en ontwikkeling met hoge verwachtingen ten aanzien van ALLE leerlingen (‘groeigerichte mindset’ – Struyven, 2016) en (2) waarbij de leerkracht doelgericht rekening houdt met individuele verschillen en onderlinge verhoudingen (‘ethisch kompas’ – Struyven, 2016).

Differentiëren vanuit inzichten over opgroeien in een grootstedelijke context…

De didactische competentie ‘differentiëren’ is echter niet voldoende.  Om goed te kunnen differentiëren heeft de leerkracht in de superdiverse klas naast die goede basishouding, kennis over de leerling en de groep, ook kennis/inzicht nodig over grootstedelijkheid, meertalige taalontwikkeling, armoede, straat- en thuiscultuur,… Dit is noodzakelijk om de differentiërende maatregelen een juiste invulling te kunnen geven.

Dit stukje maakt deel uit van een reeks berichten over “urban education”:

Een overzicht van de literatuur waarop deze blogberichten gebaseerd zijn, vind je onderaan Onderwijs in Brussel is… urban education, de grootstedelijke context (1).  Specifiek voor dit bericht maakte ik ook nog gebruik van:

  • Struyven K. (2016). Ieders leer-kracht, binnenklasdifferentiatie in de praktijk. Leuven: uitgeverij acco
  • Avermaet, P. & Sierens, S. (2012). Van de periferie naar de kern: Omgaan met diversiteit in onderwijs. In Christiane Timmerman, N. Clycq, & B. Segaert (Eds.), Cultuuroverdracht en onderwijs in een multiculturele context (pp. 16–49). Gent: Academia Press.
  • Fukkink R., Oostdam R. (red.) (2016). Onderwijs en opvoeding in een stedelijke context. Bussum: uitgeverij Coutinho

Over Piet Vervaecke

Directeur Onderwijscentrum Brussel
Dit bericht werd geplaatst in onderwijs en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Onderwijs in Brussel is… urban education, superdiversiteit en differentiëren (2)

  1. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education, de grootstedelijke context (1) | Onderwijs in Brussel is…

  2. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education, verbinding maken met ketten (3) | Onderwijs in Brussel is…

  3. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education, partnerschap met ouders (4) | Onderwijs in Brussel is…

  4. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education, samenwerking met de omgeving (5) | Onderwijs in Brussel is…

  5. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education: meertaligheid, een minister en een beleidsnota (6) | Onderwijs in Brussel is…

  6. Pingback: Onderwijs in Brussel is… urban education, (kans)armoede en onderwijs (7) | Onderwijs in Brussel is…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s