Op woensdag 20 september 2023 werd de laatste beleidsverklaring van deze legislatuur voorgesteld aan de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Hieronder lees je enkele belangrijke thema’s uit de beleidsverklaring, met focus op onderwijs…

• “Door de groei van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel en de vele grootstedelijke uitdagingen, blijft de nood aan leerkrachten bijzonder groot (oa proefprojecten, zij-instromers, instroom lerarenopleidingen, aanvangsbegeleiding).”
• “Het ondersteunen van krachtig taalonderwijs Nederlands blijft één van de belangrijkste speerpunten van het VGC-onderwijs en -vormingsbeleid. Op basis van wetenschappelijk onderzoek en met de jarenlange expertise van het OCB, ondersteunen we de scholen in de ontwikkeling van de verschillende aspecten van taalkrachtig onderwijs om de taalvaardigheid Nederlands van alle leerlingen te verhogen.” 
• “De ondersteuning van meertaligheid is een belangrijke pijler in de werking van het OCB. Dit vertaalt zich in vormingen, ondersteuningstrajecten en het verder ontwikkelen van de ondersteunende website Brussel Vol Taal.”  
• “We gaan voor een geïntegreerd beleid dat ervoor zorgt dat alle kinderen, jongeren en volwassenen maximale en optimale onderwijskansen hebben, zodat zij al hun talenten kunnen ontwikkelen en een succesvolle leer- en onderwijsloopbaan kunnen doorlopen (oa aanmeldings- en inschrijvingsprocedure, project GeneratieBXL, Tracé Brussel, e-inclusie,…).”
• “Het uitstekende werk van de Brede Scholen breiden we uit en verankeren we.”
• “Armoedebestrijding blijft hoog op de agenda staan (oa subsidiekader ‘schoolonkosten’, centraal ondersteuningsthema van het OCB).”
• “We dragen vanuit onderwijs bij tot het mentaal welbevinden van jongeren. Deze maatschappelijke problematiek krijgt eveneens versterkte aandacht van het OCB in het kader van het thema leer-, klas- en schoolklimaat.” 
• “Via het partnerschap met Abrusco en Kans zetten we onze ambitie verder om schooluitval maximaal tegen te gaan.”
• “Naast een capaciteitsinspanning voor OKAN gaan we dus op zoek naar een creatieve oplossing om deze jongeren te ondersteunen in hun leerloopbaan.”
• “In de zomervakantie organiseert het OCB de Talentboost.”
• “Het internaat van Kasterlinden wordt een Multifunctioneel schoolflankerend Centrum (MFC). Het MFC Kasterlinden zal meer en bredere begeleidingsmogelijkheden bieden aan leerlingen met ernstige gedrags- en emotionele moeilijkheden of stoornissen (GEMS).” 
• “De investeringen in renovatie en nieuwbouw van scholen wordt gecontinueerd, met de focus op capaciteitsuitbreiding.”
• “Steeds meer kinderen willen deelnemen aan de VGC-speelpleinen. Daarom blijven we manieren zoeken om de speelpleinwerking verder uit te bouwen.” 

“Het mag duidelijk zijn: opnieuw gaan we met de VGC dus een bijzonder productief jaar tegemoet. We grijpen zo veel mogelijk kansen aan – en creëren die zelf – om Brusselaars samen te brengen, te versterken, te ondersteunen.  Iedereen die in Brussel de dingen in beweging wil brengen, kan terecht bij de VGC. Dat is niet enkel nodig om vooruit te geraken en aan veerkracht te winnen, het is ook de manier waarop we naar stad en samenleving kijken. Kort gezegd: Brussel is wat we delen.”

Je kan de volledige beleidsverklaring hier lezen én de voorstelling en het debat in de Raad kan je hier bekijken of hier lezen).

Een overzicht van alle onderwijsdebatten in de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (beleidsperiode 2019 – 2024), kan je hier terugvinden.

Het editoriaal in TORB 2022 – 23 (maart-april, 4, Katrijn Denies, Adri De Brabandere, Kristof De Witte, Ides Nicaise, Koen Aesaert en Jan De Groof) plaatst onderwijskwaliteit in een breder perspectief en geeft richting om planmatig aan de slag te gaan (in plaats van de ad hoc benadering die we vandaag vaak zien).

Een goed plan vertrekt vanuit een goede probleemanalyse. De auteurs erkennen de dalende trend in internationale onderzoeken en de uitdagingen ten aanzien van specifieke leerlingengroepen. Tegelijkertijd waarschuwen ze ons voor het onvolledig beeld waarover we beschikken (oa ondervertegenwoordiging van bepaalde groepen, beperkt aantal vakken in internationale toetsen, schaduwonderwijs, gebruikte indicatoren,…).

Het artikel benadrukt dat bij de probleemanalyse ook contextuele factoren in rekening moeten gebracht worden. De maatschappij waarbinnen onderwijs vorm krijgt, is helemaal anders dan 20 jaar geleden (oa toenemende diversiteit, verhoogde druk op gezinnen, verhoogde druk bij kinderen en jongeren, digitalisering van de leefwereld,…). Maar ook de situatie van de leerkracht is veranderd (oa gewijzigde instroom in de lerarenopleiding, diverse profielen ten gevolge van het leerkrachtentekort,…). Verder zijn er nog enkele typische kenmerken van ons Vlaamse onderwijs zoals leerling-leerkrachtverhouding, tradities van zittenblijven, de ‘watervalbewegingen’ en de verouderde infrastructuur.

Er liggen voldoende plannen op tafel, er zijn voldoende commissies actief! We moeten nu even intensief investeren in de implementatie van deze plannen. Het zal hierbij belangrijk zijn aandacht te besteden aan monitoring; optimaal gebruik van de beschikbare middelen; doordacht gebruik van digitalisering; een brede focus die niet enkel gericht is op de dalende cognitieve prestaties; het creëren van rust, ruimte, helderheid en balans; gelijke onderwijskansen; én… optimisme!

“Optimisme centraal stellen lijkt haaks te staan op het erkennen van alarmsignalen.  Toch is het absoluut nodig.  Het vele slechte onderwijsnieuws dat ons via de media overspoelt, leidt tot een neerwaartse spiraal waarbij onderwijsverstrekkers het geloof in hun eigen kunnen dreigen kwijt te raken.  Dat draagt bij tot minder succeservaringen en lagere verwachtingen, die op hun beurt kunnen leiden tot kwaliteitsverlies.  Het is van groot belang dat we de huidige alarmfase geen synoniem maken van een gebrek aan vertrouwen in scholen en leerkrachten.  Integendeel: onze ambitie moet stijgen.  We moeten als maatschappij méér geloven in de kracht van het schoolteam, en schoolteams moeten op hun beurt meer geloven in wat leerlingen kunnen.”

Tijdschrift beschikbaar in de Onderwijsbibliotheek van OCB

Heel wat onderwijsnieuws in Brussel op 1 september 2023…

• De eerste schooldag in zeven portretten: ‘Ik heb er vooral heel veel zin in’ (BRUZZ): De eerste schooldag: voor de ene de zoveelste in de rij, voor heel wat anderen het begin van iets helemaal anders.
• Bijna helft van scholieren wil dat thuistaal mag gesproken worden tijdens pauze (BRUZZ): Dat blijkt uit een bevraging van de Vlaamse Scholierenkoepel bij meer dan 11.000 leerlingen.
• “Ça va trop loin” : le ministre bruxellois Sven Gatz s’oppose à l’obligation du néerlandais dans les cours de récré (RTBF): “Le bien-être des enfants, des élèves est important. Et la langue fait partie de cette identité, de ce bien-être”.
• “Twee leerkrachten Nederlands voor de hele school, het is onmogelijk”: leerkracht uit Ukkel trekt aan de alarmbel (VRT): Samen met één nieuwe collega is ze de enige leerkracht Nederlands op een school met meer dan 350 leerlingen.
• Gatz: ‘Lerarentekort in Brussel even groot als vorig jaar’ (BRUZZ): Het lerarentekort is even groot als vorige jaren. Zo’n 370 van de 5.000 vacatures zijn nog niet ingevuld.
• Groot renovatieproject voor Nederlandstalig onderwijs in Brussel geopend (Belga): In Brussel centrum werd de basisschool Nieuwland geopend.
• Allereerste eerste september voor Jezuïetenschool Egied Van Broeckhoven (BRUZZ): Voor het eerst ooit zijn daar leerlingen ontvangen.
• ‘Goed werkend schoolteam heeft sneller volledig lerarenkorps’ (BRUZZ): de feestelijke heropening van basisschool Nieuwland.
• Topman scholengroep hoopt laatste jaar van loopbaan voor de klas te staan (BRUZZ): Jurgen Wayenberg, voormalig directeur van de kunsthumaniora, is sinds 2018 algemeen directeur van de GO! Scholengroep Brussel.
• En een terugblik naar Meester BRUZZ live met oa…
  • Saïd maakt de leerlingen wakker
  • Directeur Serge Algoet: ‘Een van de weinige directeurs zonder lerarentekort’
  • Directeur Johan Laermans: ‘De eerste schooldag is altijd spannend’
  • Saïd verwelkomt de eerste leerlingen aan de schoolpoort
  • Zorgcoördinator Nele gaat in gesprek met ouders om lege brooddozen te vermijden
  • Leerlingen Kunsthumaniora zetten het schooljaar muzikaal in
  • Conciërge Bob: ‘Ik begin als iedereen stopt en ik stop als iedereen begint’
  • Nieuwe Jezuïetenschool in Molenbeek wil nauwe band met de buurt
  • Vzw Enchanté steunt scholen in strijd tegen honger op school
  • Modeleerkracht Veerle: ‘Na achttien jaar is het nog altijd spannend’
  • Vrije Vlaamse Basisschool in Ukkel staat vandaag helemaal in het teken van bijen
  • Leerlingen Kunsthumaniora: ‘Andere scholen zijn een saaie boel tegenover de onze’
  • Basisschool De Weg-Wijzer geeft op woensdag geen les als oplossing voor lerarentekort
  • Orkestles op de eerste schooldag: ‘Niets beter dan 1 september te beginnen door samen muziek te spelen’
  • Leerlingen sluiten ‘Meester BRUZZ’-uitzending al dansend af

Bij de aanvang van een nieuw schooljaar verschijnen veel nieuwsberichten over onderwijs. Pedro De Bruyckere verzamelt ieder jaar onderwijsnieuws uit Vlaanderen op zijn blog. Over het onderwijs in Brussel valt er ook heel wat onderwijsnieuws te sprokkelen. Hieronder een selectie… 

Nog even over de vakantie…

• 30/06/2023 Brusselse zomerscholen bieden plaats aan meer dan 600 kinderen en jongeren: In Brussel kunnen deze zomer 667 leerlingen terecht in een van de acht zomerscholen die worden georganiseerd door een school of gemeente.  Zowel de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) als de Vlaamse Scholierenkoepel (VSK) uiten op sociale media hun bezorgdheid: “Zomerscholen verplichten is onwettelijk en contraproductief. Zomerscholen mogen geen structurele onderwijstijd vormen.”
• 24/07/2023 126 kinderen onderhouden Nederlands tijdens zomerkamp: Talentboost, de zomerschool voor anderstalige nieuwkomers van het Onderwijscentrum Brussel van de Vlaamse Gemeenschapscommissie, is al aan haar achttiende editie toe: “Het is leuk om te zien dat jongeren die het traject zelf doorstaan hebben, terugkomen als monitor.”
• 29/07/2023 VGC maakt 68.000 euro vrij voor volwassenonderwijs: De instroom in het volwassenenonderwijs van CVO Brussel evolueert naar een steeds jonger publiek, met grote nood aan begeleiding en zorg (schoolmoe, leermoeilijkheden, moeilijke thuissituatie). In het volwassenenonderwijs kunnen ze alsnog een diploma secundair onderwijs behalen.
• 10/08/2023 Hoogbegaafde tieners kunnen proeven van Brusselse universiteitsleven: Het nieuwe leerprogramma ‘Springbok’ moet hoogbegaafde kinderen en tieners van elf tot vijftien jaar laten proeven van het universiteitsleven aan de VUB. 

Aanloop naar het nieuwe schooljaar 23 – 24

• 15/08/2023 Verschillende berichten over de nieuwe secundaire school in Molenbeek: Nieuwe jezuïetenschool in Molenbeek: ‘Bewust voor Brusselse armoedesikkel gekozen’, én 18/08/2023 interview op Radio 1, én 23/08/2023 artikel in BRUZZ: Nieuwe secundaire school Egied Van Broeckhoven: ‘Jezuïeten houden niet van half werk’.
• 21/08/2023 Na sterfgeval in zee: redders kijken naar onderwijs, Weyts voelt zich niet aangesproken – over de uitdaging van zwemles in Brussel (cfr. ruimer debat over over het doel van Onderwijs).
• 23/08/2023 Hoe Don Bosco Brussel omgaat met thuistaal: “Nuchter, doordacht en contextgericht. Wie enkele uren doorbrengt op Don Bosco Brussel, voelt zich mijlenver verwijderd van het debat dat buiten de schoolmuren woedt. In de gesprekken met het personeel vloeien onderwerpen als armoede, discriminatie en thuistaal samen. Al snel voelt het bijna absurd om op zo’n complexe en diverse school maar te blijven doorvragen naar de taal die leerlingen spreken.”
• 25/08/2023 36.000 schoolmaaltijden per dag: voedselbedrijf Agape breidt uit: Geconfronteerd met een groeiende armoede besliste GO!-Scholengroep Brussel in 2003 al om in haar scholen gezonde en betaalbare warme maaltijden te blijven aanbieden.
• 25/08/2023 Eén week voor 1 september zoeken directies nog naar leerkrachten: Veel Brusselse schooldirecties zijn nog op zoek naar leerkrachten.
• 25/08/2023 Het is nog erger dan vorig jaar: lerarentekort dwingt schooldirecteurs tot drastische ingrepen (met interview directeur De Balder, Sint-Gillis): “Ik heb de indruk dat het leerkrachtenprobleem maar niet opgelost raakt. Ik heb het gevoel dat we evolueren van ik zoek een leerkracht naar ik zoek iemand die de klas wil doen.”
• 27/08/2023 Vlaanderen voorziet 886.000 euro voor verbouwingen Sint-Jan Berchmanscollege: Vrije Kleuterschool Sint-Jan Berchmanscollege krijgt middelen voor het opbouwen van vier klassen en een pedagogische tuin voor 399 leerlingen. Over hetzelfde onderwerp: Sint-Jan-Berchmanscollege gaat kleutercapaciteit verdubbelen (28/08/2023).
• 28/08/2023 Lerarentekort blijft groot: ‘We denken dat het iets beter is dan vorig jaar: een filmpje over het leerkrachtentekort in Brussel, bezorgd en hoopgevend tegelijkertijd, met oa interview met Teach for Brussels en collegelid Sven Gatz.
• 29/08/2023 Gloednieuwe basisschool kan niet starten wegens bouwperikelen: over de bouwperikelen van basisschool De Zennestraal in de Stad Brussel.
• 29/08/2023 Interview met directie van basisschool De Droomboom in Laken in het VRT journaal van 19u (te bekijken via VRT MAX): over de voorbereiding van het nieuwe schooljaar, lerarentekort, zijinstromers.
• 30/08/2023 Lieven Boeve: ‘De leerlingen die het moeilijk hebben, zijn talrijker dan voordien’: interview met Lieven Boeve in BRUZZ met enkele accenten over het onderwijs in Brussel.
• 30/08/2023 Geen zesde leerjaar in basisschool in Sint-Gillis door lerarentekort: “Nabijheid Zuidstation schrikt mensen af”: Basisschool Balder in Sint-Gillis start het nieuwe schooljaar waarschijnlijk zonder een zesde leerjaar.
• 30/08/2023 Tachtig procent van de gemeentescholen zoekt nog naar leerkrachten: Lerarentekort: alle hulp is welkom.
• 30/08/2023 Weyts wil enkel Nederlands op school horen: ‘Aanval op Brusselse ketjes’: Brusselse directies over het voorstel « enkel Nederlands » in BRUZZ en op 31/08/2023 in De Standaard: Weinig enthousiasme voor alleen Nederlands op school: ‘De thuistaal van een leerling is een deel van zijn identiteit’
• 30/08/2023 Nieuw Brussels scholencomplex zal plaats bieden aan 1.280 kinderen: Campus STREAM moet plaats bieden aan 1.280 leerlingen (kleuter-, lager en secundair onderwijs). Er wordt ook een kinderdagverblijf gebouwd.
• 31/08/2023 Corine (50) maakt overstap naar onderwijs en wordt schooldirecteur in Molenbeek, bekijk hier haar verhaal: Als marketingdirecteur bij de Vlerick business managementschool maakte ze in oktober de overstap naar het secundair onderwijs. VRT NWS volgt haar een schooljaar lang in haar nieuw onderwijsavontuur.