Onderwijscentrum Brussel, anno 2024

Het Onderwijscentrum Brussel (OCB) maakt van beleidsperiode tot beleidsperiode evoluties door (zie historiek onderwijsbegeleiding in Brussel vanaf 1989 en de managementplannen van OCB vanaf 2010).

Naar het einde van een termijn is het interessant om even een foto te maken van de huidige werking. In deze laatste beleidsperiode (met collegelid Gatz als beleidsverantwoordelijke) werden de concepten ‘Urban Education’ en ‘opleiding en ondersteuning van stadsleerkrachten’ geïntroduceerd als pijlers van de werking van OCB. De centrale thema’s werden afgebakend tot krachtig taalvaardigheidsonderwijs Nederlands, omgaan met meertaligheid, ouderbetrokkenheid, breed leren, omgaan met armoede, verbindend leer-, klas- en schoolklimaat en transities.

Vandaag kan je de werking als volgt samenvatten…

Ondersteuning van het leerplichtonderwijs als kernopdracht

Het OCB zet in de eerste plaats in op intensieve ondersteuningstrajecten in het basisonderwijs en secundair onderwijs met focus op de kernthema’s van Urban Education én met aandacht voor actuele noden en prioriteiten. Een voltijdse onderwijsondersteuner begeleidt maximaal een drietal scholen, waardoor een intensieve aanwezigheid op school (tot op de klasvloer) mogelijk wordt.

Het OCB ontwikkelt nieuwe begeleidingsstrategieën om in te spelen op actuele uitdagingen zoals het lerarentekort, de aanwezigheid van veel zij-instromers en starters, grote leernoden bij (groepen) leerlingen,…

Het OCB biedt schooloverstijgende vormingen (intervisies, lerende netwerken) aan als aanvulling op de lokale begeleiding.

Het OCB werkt aan operationele en functionele samenwerkingsafspraken met alle relevante (onderwijs)ondersteunende partners met het oog op een betere dienstverlening aan de scholen en een maximaal rendement van de beschikbare personeelskracht.

Andere aanvullende initiatieven

1. Inhoudelijke ondersteuning van de VGC-speelpleinen, Brede School, organisatie Talentboost en MOS-Brussel
  • De VGC-speelpleinen worden in de eerste plaats ondersteund vanuit de VGC-administratie en de Vlaamse Dienst Speelpleinen (VDS). Het OCB neemt een aantal aanvullende ondersteunende taken op.
  • De Brusselse Brede Scholen worden ondersteund vanuit de dienst Stedelijk Beleid van de VGC-administratie. Het OCB ondersteunt het onderwijsthema breed leren en kan op vraag van Stedelijk Beleid haar onderwijsexpertise delen met de Brede Scholen.
  • Sinds 2005 organiseert het OCB jaarlijks de Talentboost/Zomerschool, een aanbod om de taalvaardigheid Nederlands van kinderen te versterken met focus op anderstalige nieuwkomers (6 – 12 jaar).
  • Met MOS-Brussel werkt het OCB aan duurzaamheidseducatie op scholen.

Daarnaast zijn er nog verschillende projecten en initiatieven zoals het KLIK-project met BRUZZket, de ondersteuning van taaltutoren of het organiseren van acties voor leerkrachtBXL.

2. Expertise delen en de onderwijsbibliotheek
  • Het OCB ontwikkelt heel wat expertise en praktijkervaringsdeskundigheid over Urban Education. Deze expertise wordt op verschillende manieren beschikbaar gemaakt voor het werkveld (bv. vertaling naar concrete praktijken, lesmaterialen, acties…).
  • De onderwijsbibliotheek beschikt over een uitgebreide en actuele collectie les- en leermaterialen, achtergrondliteratuur, prentenboeken en toetsmateriaal. Het Brusselse onderwijsveld maakt intensief gebruik van dit aanbod.

De werking van het OCB krijgt vorm vanuit expertise en praktijkervaring op het vlak van…

  • belangrijke grootstedelijke onderwijsinhouden (taalonderwijs; omgaan met meertaligheid; ouderbetrokkenheid; breed leren; omgaan met armoede; verbindend leer-, klas- en schoolklimaat en transities – lees ook hier);
  • onderwijsbegeleiding (met een unieke insteek, oa intensief, nabij, op maat van lokale noden – lees ook hier).

Het brede kader waarbinnen het OCB haar werking verankert, is het drieluik van Biesta: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie. Lees er hier meer over.

Door de intensieve aanwezigheid van de medewerkers op het werkveld heeft het OCB zicht op en voeling met wat leeft en beweegt in de Brusselse onderwijswereld. Deze unieke positie tussen beleid, praktijk en wetenschap (zie ook hier), geeft het OCB een centrale rol binnen het Nederlandstalig onderwijs in Brussel.

Meer info op de OCB websites…

Lijsttrekkersdebat Marnixplan over meertaligheid in Brussel

Onder leiding van Philippe Van Parijs verspreidde de Brusselse Raad voor Meertaligheid haar memorandum voor de verkiezingen van 2024. Het memorandum bestaat uit twee delen: (1) een uitgebreid rapport, wetenschappelijk en met data onderbouwd en (2) een lijst van beleidsaanbevelingen voor de verschillende beleidsniveaus. Lees er hier meer over.

In een volgende stap werd in de schoot van het Marnixplan (meer info over Marnixplan) een debat over meertaligheid in Brussel georganiseerd met de lijsttrekkers voor de verkiezingen van 9 juni 2024.

Er was in het debat alvast heel veel eensgezindheid rond volgende onderwijsthema’s…

  • belang van bevordering van meertaligheid;
  • belang van verwerving en waardering van thuistalen;
  • geloof in CLIL/immersie onderwijs;
  • meer samenwerking en uitwisseling tussen Franstalig en Nederlandstalig onderwijs;
  • potentiële nut van een Franstalig equivalent van Onderwijscentrum Brussel;
  • afstemming tussen schoolkalenders van Franstalig en Nederlandstalig onderwijs;
  • …

Over het inrichten van tweetalige scholen liepen de meningen heel erg uiteen.

Uit de slotbeschouwing in het verslag wil ik nog dit citaat meegeven:

Het was opvallend en verheugend om vast te stellen dat een beschaafd politiek debat kon worden gevoerd over wat vroeger één van de meest emotionele politieke kwesties in Brussel was…

Het volledige verslag kan je hier lezen.

Lerarentekort en plaatstekort in het basisonderwijs (Raad VGC, 7 mei 2024)

Op de laatste plenaire vergadering van deze beleidsperiode, bespraken de raadsleden van de Vlaamse Gemeenschapscommissie oa de rekeningen 2023 en de aanpassingen van het Strategisch Meerjarenplan 2022 – 2025. Verder stonden er twee onderwijsvragen op de agenda: de het lerarentekort en het plaatstekort in het basisonderwijs.

Lerarentekort

Collegelid Gatz ondersteunt de vraag naar meer structurele ingrepen en hervormingen op Vlaams niveau om het lerarentekort aan te pakken. Én… “naast het beleid van de Vlaamse overheid voert de VGC een aanvullend beleid met drie doelstellingen: de instroom, het behoud en de professionalisering van leerkrachten in de Vlaams-Brusselse scholen versterken.”

Plaatstekort

“Het Nederlandstalig onderwijs in Brussel blijft populair.” Collegelid Gatz geeft een overzicht van de capaciteitsuitdagingen en de inspanningen van de schoolbesturen, de Vlaamse Gemeenschap en de VGC om hier een antwoord op te bieden.

Je kan het volledige verslag hier lezen.

Een overzicht van alle onderwijsdebatten van deze beleidsperiode (2019 – 2024), kan je hier terugvinden, met het leerkrachtentekort als het meest behandelde thema en verder ook verschillende debatten over leesonderwijs, taalbeleid en meertaligheid, armoede,…

De kracht van individuele transformatie (leestip)

Het boek « Sovereign: Reclaim Your Freedom, Energy, and Power in a Time of Distraction, Uncertainty, and Chaos » van psychologe Emma Seppälä, PhD (april 2024), is meer dan ooit actueel en impactvol. Haar inzichten zijn ook bruikbaar om als leerkracht stand te houden binnen de actuele uitdagende onderwijscontext, maar ook om concreet toe te passen bij sociaal en emotioneel leren in de klas.

Vanuit wetenschappelijk inzichten doorbreekt Emma Seppälä enkele heersende overtuigingen in onze samenleving en bij onszelf. Ze houdt een pleidooi om onze kracht te zoeken in kwetsbaarheid, authenticiteit en zelfbewustzijn: psychologische soevereiniteit als de sleutel tot vrijheid, energie en (veer)kracht in een wereld vol afleidingen, onzekerheden en chaos.

Het boek zet ons op weg om onze vrijheid terug te winnen en een goed leven te leiden. Achtereenvolgens behandelt ze in het boek deze thema’s: zelfbewustzijn (‘there’s not much you can do about others, but there’s a lot that you can do about yourself’), emoties (‘many problems would never happen if, along with reading and math, we had been taught how to regulate our emotions’), mentale kaders (‘we clean our bodies, houses and computer screens, but we forget to do the same with our minds’), relaties (‘Relationships are an exchange of energy.  You can either fill someone’s tank or empty it.’), intuïtie (‘Sovereignty is allowing yourself to make informed choices based on all the information you gather and process, both with reason and with intuition.’), het lichaam (‘Your body is the only home you’ll have for life. Take care of the shell in which you dwell.’).

Doorheen haar verhaal biedt ze heel wat inzichten en tools om deze ‘soevereiniteit’ te ontwikkelen. Yoga, meditatie, mindfulness, natuur én ademhaling spelen hierin een heel centrale rol.

How we breathe impacts our heart rate, blood pressure, emotions and memory. Our breathing patterns influence the function of many critical areas of the brain. Breathing influences how we perceive the world, think, pay attention, remember and feel.

Lees ook: We zijn allemaal ademhalingsexperts, want we doen het 20.000 keer per dag

Verandering is mogelijk.

Maak kennis met enkele elementen uit het boek via deze podcast van Scott Barry Kaufman (The Psychology Podcast)…

Pesten en inzichten uit Teachers4Victims onderzoek

De voorbije beleidsperiode kwam het thema pesten regelmatig aan bod in de debatten van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Lees bijvoorbeeld hier:

In het laatste nummer van het tijdschrift Caleidoscoop (jg. 36, nr. 2, 2024), las ik een interessant artikel over pesten in het lager onderwijs, gebaseerd op het onderzoek Teachers4Victims (2021). De onderzoekers (Karlien Demol, Hilde Colpin en Karine Verschueren, KU Leuven) geven vanuit hun onderzoek 6 tips mee voor leerkrachten:

  1. Neem proactief initiatieven bij de start van het schooljaar,
  2. Werk op goede onderlinge relaties tussen leerlingen,
  3. Investeer in een positieve leerkracht-leerling relatie,
  4. Wees alert voor signalen,
  5. Wees je bewust van de ernstige gevolgen,
  6. Reageer op pesten. 

Werk met het hele schoolteam tijdens de acht eerste weken van het schooljaar aan verbinding en veiligheid binnen groepen.

Meer informatie kan je ook lezen op de opgroeienblog van deze onderzoekgroep. Kris Van den Branden schreef er in 2021 ook dit blogbericht over.

Caleidoscoop is raadpleegbaar in de Onderwijsbibliotheek van het Onderwijscentrum Brussel.

Meditatie, ook voor kinderen (leestip)

Neuroloog Steven Laureys publiceerde samen met zijn vrouw psychologe Vanessa Charland een nieuw boek over meditatie: La méditation, c’est bon pour les enfants (2024, FR).

Het boekje leert kinderen omgaan met emoties via meditatie (bv. angst, woede, onzekerheid, verdriet,…). De auteurs gaan hiervoor aan de slag met 9 geïllustreerde verhalen met situaties uit het dagelijkse leven waarin eenvoudige meditatieoefeningen zitten verweven. Bij ieder verhaal/thema is ook wat toelichting voorzien (achtergrond en tips).

In de inleiding beschrijft Laureys 5 potentiële voordelen van meditatie bij kinderen:

  1. l’amélioration de l’attention et de la concentration
  2. la réduction du stress
  3. la promotion du bien-être émotionnel
  4. le développement de la régulation émotionnelle
  5. des changements dans la structure cérébrale

Het boek is een houvast voor ouders en opvoeders om jonge kinderen (4 tot 10 jaar) kennis te laten maken met de kracht van meditatie.

Het Franstalige boekje is geïnspireerd/bouwt verder op het Nederlandstalige prentenboek “Zacht” van Laureys en Charland:

Steven Laureys schreef ook het No-nonsense meditatieboek (2019).

Brusselse scholen “in beeld”

laatste update/aanvulling op 1 juli 2024

Brusselse scholen brengen vaak kleur, blijheid, dromen, fantasie en maatschappelijke thema’s in de school en in de stad door muurschilderingen aan te brengen.

Hieronder alvast enkele mooie voorbeelden (met dank aan de onderwijsondersteuners van OCB). Staat de muurschildering van jouw school er niet tussen? Geef dan zeker door!

(onderaan dit bericht vind je ook linken naar beelden van gerenoveerde Brusselse speelplaatsen, refters en leraarskamers, gerealiseerd via VGC-subsidies)

  • Yes We Can – Kool Koor © visit.brussels – Jean-Paul Remy – 2022
2023

Basisschool De Iris (Ukkel) – kunstenaar Netsrik

Aan de leerlingen werd gevraagd om een tekening te maken vanuit de pijlers van de schoolvisie, nl. diversiteit, sport, natuur en ouderbetrokkenheid. De kunstenaar voegde de ideeën van de kinderen samen tot een muurschildering.

2023

Basisschool Van Asbroeck (Jette) – kunstenaar Kool Koor

Op vraag van de gemeente Jette, stippelde Kool Koor (pionier van de New Yorkse graffitibeweging), een internationaal artistiek parcours uit om wijken met elkaar te verbinden en sociale inclusie te stimuleren. Street art wordt zo gebruikt als middel voor openheid en dialoog met de lokale bewoners. Het centrale thema: mensenrechten.

2023

Basisschool Klavertje 4 (Brussel) – kunstenaar Shiro

In het kader van een streetartparcours van de stad Brussel werd op het schoolgebouw een muurschildering aangebracht met als thema ‘vrouwen’… diversiteit is onze kracht!

2023

Basisschool De Weg-wijzer (Evere)

De muurschildering is de achtergrond voor een klimmuur. Vooral de kleuters klauteren wel eens ‘in het bos’. Boven het bos staat de visie van de school verwoord in vier kernwoorden: ‘Onze kinderen krijgen de kans om te dromen, durven, denken en doen om zo op te groeien tot respectvolle wereldburgers.’

2023

Basisschool De Vijvers (Anderlecht)

Deze kleurige containers, een project van de vorige bewoners (een Franstalige basisschool), zijn de tijdelijke verblijfplaats van de De Vijvers.

2024

Basisschool De Balder (Sint-Gillis) – Parole, Collectif Sarendip en Ice Screen 

Op de muur van de school werd een zin in 30 verschillende talen aangebracht, om duidelijk te maken dat thuisloosheid geen fataliteit is, maar een politieke en maatschappelijke keuze. 

Het is aan ieder van ons om zich af te vragen wat wel of geen fataliteit is en daarnaar te handelen.

Klavertje 4 (Brussel) – Helen B

Klavertje 4 kwam al eerder aan bod in deze rubriek. Recent (2024) werden enkele nieuwe afbeeldingen aangebracht op de muren door illustratrice Helen B (https://helenb.be/).

Mater Dei (Sint-Pieters-Woluwe) – kleuterleidsters

De leerkrachten van Mater Dei Kleuterschool gingen tijdens de grote vakantie 2023 aan de slag met verf en kwast, om de wacht- en zitzone van de kleuters gezelliger te maken.  

Én…

Yoga, meditatie, mindfulness en verkiezingen

Zoals elke burger probeer ik ter voorbereiding van de verkiezingen de partijprogramma’s door te nemen. Een weetje… Slechts in één programma komen de concepten yoga, meditatie en mindfulness expliciet aan bod: nl. in het hoofdstuk onderwijs van de partij Les Engagés.

Nous voulons dans le cadre du développement d’un climat scolaire serein et la lutte contre le harcèlement ainsi que de manière préventive (santé mentale), des activités yoga/ méditation/ empathie/ communication-non-violente et écoute de ses émotions à l’école primaire pour que, dès le plus jeune âge, tous les élèves aient accès à des outils amenant à plus de sérénité, de concentration, d’écoute et d’altruisme, en lien avec des associations et des institutions expertes en la matière. Cela ferait sens notamment dans le cadre d’une réforme de la journée (scolaire).

Nous voulons prévoir dans le programme d’éducation physique et santé, et dans la formation des professeurs des ateliers bien-être tels que la sophrologie, la méditation ou des ateliers d’expression des sentiments.

Le Courage de Changer – Les Engagés, programme – Élections 2024

Ik wil benadrukken dat in de meeste partijprogramma’s wel aandacht gaat naar mentale en fysieke gezondheid, omgaan met stress en veerkracht!

Een beetje meer meditatie en mindfulness voor de politiek en de samenleving, zeker in tijden van verkiezingen, zou toch waardevol kunnen zijn, zoals bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk…

“In 2014 vormde een groep Britse politici van verschillende politieke partijen de ‘Mindfulness All-Party Parliamentary Group’. Deze groep kwam bijeen om de potentiële voordelen van mindfulness in de samenleving te bespreken en ontwikkelde zelf een mindfulness-werking voor politici in het parlement. Lord Alan Howarth zegt hierover het volgende: ‘Het wederzijds respect, de bereidheid om te luisteren, de vriendelijkheid, het open-minded zoeken naar elkaar begrijpen, zijn de cruciale fundamenten voor een betere politiek en worden door een mindfulnesspraktijk ontwikkeld en ondersteund.‘”

Lees er hier meer over of bekijk deze video op YouTube.

…they understood that education would take them forward

Eind maart 2024 deelde ik op mijn sociale media dit artikel uit The Guardian “Free lunches, brain breaks and happy teachers: why Estonia has the best schools in Europe”, dat heel veel likes kreeg. Ik heb niet de gewoonte om te dwepen met voorbeelden uit het buitenland, want onderwijs is altijd een lokaal gegeven dat vorm krijgt vanuit de eigenheid van de context waarbinnen het plaatsvindt. Toch kom ik even terug op dit artikel omwille van enkele onderliggende principes…

  • Net zoals in elke organisatie is het ook voor onderwijs en elke lokale school belangrijk om een activerende missie en ambitieniveau te hebben (“Estonians, if they wanted to survive, had to be smart, and they understood that education would take them forward.”).
  • Het doel van onderwijs, zoals gedefinieerd in het drieluik van Biesta (kwalificatie, socialisatie, subjectificatie), geeft zin en richting aan onderwijs (“The focus is on social and personal skills as much as academic learning and the typical curriculum is packed with a wide range of subjects, from robotics to music and arts.”).
  • Lokale autonomie binnen een helder kader zorgt voor motivatie en kwaliteit (“One of the key elements of the Estonian educational system is that schools and teachers have a lot of freedom. There are standards they need to meet, but how they achieve that is up to them.“).
  • Goed opgeleide leraren (in combinatie met verschillende expertises) vormen de basis van goed onderwijs (“Its teachers are highly educated and it is common to take children out and teach them in a small group with a separate teacher, and most schools have a psychologist and counsellor.”).
  • Inzetten op jonge kinderen helpt om gelijkheid te bevorderen en achterstanden te doorbreken (“Almost all children attend kindergarten, which is heavily subsidised, so that by the time they start school at the comparatively late age of seven, disadvantages are not as entrenched”).
  • De ontwikkeling van digitale vaardigheden maakt deel uit van de dagelijkse schoolpraktijk (“The idea is not to have an IT class, but to have digital skills incorporated everywhere.”)
  • Creatieve vakken zijn even waardevol als andere vakken (“They all have to take arts and music, they learn how to cook, knit, things like that. If we allow kids that, their wellbeing and sense of accomplishment increases.“).
  • Stress en workload van leerlingen wordt onder controle gehouden (“To progress into upper secondary, students take just three exams – maths, Estonian and a subject of their choice – rather than the pressurised workload when taking many GCSEs in the UK.”). De klasgrootte is relatief groot (tot 28 leerlingen), behalve voor taallessen. Er wordt bewust ingezet op beweging en ontspanning (“Here we get “brain breaks”. Several times in a lesson, the teacher will give a break for a bit of movement, to play a game or to take a lesson outside.”).
  • De schoolinfrastructuur is ondersteunend om (breed) te leren en (samen) te leven (“The school has been redeveloped, with plenty of space and light, punchbags, areas for dance lessons, table tennis… The huge central atrium, where children have their lunch, has a piano and a stage for performances. The atmosphere is friendly and relaxed.“).

Lees hier het volledige artikel.

Uit: The Guardian

We zijn allemaal ademhalingsexperts, want we doen het 20.000 keer per dag…

Je hebt een stressvolle dag gehad, je bent moe, de leerlingen in je klas doen niet wat je van hen verwacht… Zou je niet willen dat je een magische formule had om snel tot rust te komen?

Welnu, er is onderzoek dat ons hierop antwoord biedt… hanteer een ademhalingstechniek. Dankzij ademhalingsoefening kan je binnen enkele minuten je zenuwstelsel kalmeren en emoties onder controle houden (lees meer Pranayama).

We weten natuurlijk allemaal hoe we moeten ademen. We doen het meer dan 20.000 keer per dag. We staan er vaak niet bij stil welke impact ademhaling kan hebben op gedrag, emoties en mentale en fysieke gezondheid (hartslag, bloeddruk, emoties, concentratie, geheugen,…). Ademhalingspatronen beïnvloeden belangrijke delen van de hersenen. Onze neuronen reageren op het ritme van de ademhaling: wanneer we de ademhaling veranderen, kunnen we de activiteit van de hersencellen beïnvloeden.

Dus ademhaling kan ons helpen om onze leven en functioneren in handen te nemen.

Onderzoek toont aan dat verschillende emoties geassocieerd zijn met verschillende ademhalingspatronen én als je je ademhaling verandert, kun je ook je emoties veranderen.  Daarom is het zo belangrijk om met kinderen rond ademhaling te werken.  Het kan hen vandaag en morgen helpen om hun gedrag en hun emoties te sturen, en om veerkrachtig en weerbaar in het leven te staan.

Bijvoorbeeld:

Het vertragen van het ritme van je ademhaling, vooral je uitademingen, kan ontspanning bevorderen. Het kalmeert je hartslag en stimuleert de nervus vagus, die van de hersenstam naar de buik loopt (parasympathische zenuwstelsel). Je wordt rustiger, je voelt je beter, je krijgt meer controle over je emoties en je denken… Adem in (tel tot vier) en probeer dan tijdens het uitademen langer uit te ademen dan je hebt ingeademd (tel tot acht). Doe dit enkele keren met je ogen dicht en observeer het effect.

Lees meer:

(geïnspireerd op een artikel en onderzoek van Emma Seppälä, PhD)