La Petite École en Villa Veerkracht

La Petite École BXL (Franse Gemeenschap), is een “educatieve en therapeutische overgangsplek” voor kinderen en jongeren (6 – 16 jaar) van vluchtelingen die nooit of zelden naar school zijn geweest. Het project werd opgestart in 2016 en heeft tot doel de overgang naar een reguliere schoolloopbaan mogelijk te maken.

La Petite École vervangt de school niet, maar probeert school mogelijk te maken. Door formeel leren (klaswerking) te combineren met samenleven (huishoudelijke taken) en informele leermomenten (atelierwerking), krijgen de kinderen de kans om op maat van hun talenten en interesses breed te leren en zich voor te bereiden op een schoolse leeromgeving (versterken van zelfvertrouwen, leervermogen,…).

Lees het pedagogisch project van La Petite École hier (FR).  Er werd ook een uitgebreide documentaire over de school gemaakt “Les Éclaireuses”.  Het pedagogisch dossier bij de film (in het NL) en de korte (30 min.) en lange versie (90 min.) van de film, vind je hier.

Naar het voorbeeld van La Petite École startte Vluchtelingenwerk Vlaanderen in samenwerking met Don Bosco Brussel een gelijkaardig pre-OKAN traject op: Villa Veerkracht. Dit project, gestart in 2023, creëert voor jongeren van 12 tot 18 jaar een warme omgeving waar ze tot rust, leren en ontwikkelen kunnen komen. Persoonlijke aandacht en een veilige omgeving met een multidisciplinaire benadering, staan centraal om jongeren te versterken en voor te bereiden op hun verdere schoolloopbaan.

Lees in het tijdschrift WELWIJS (jg. 35, nr. 2, juni 2024) een artikel over Villa Veerkracht. Meer info over Villa Veerkracht vind je op de website van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Masterclass meditatie en impact op het brein

Ik kan het, dus jij ook!

Steven Laureys

Petit BamBou is een mindfulness en meditatie app voor zowel beginners als gevorderden (ook beschikbaar in het Nederlands). De app biedt geleide en vrije meditaties, mindfulnessoefeningen en ademhalingsprogramma’s aan om de kracht van meditatie te ontdekken en te ontwikkelen. Petit Bambou heeft ook een aanbod voor kinderen en jongeren. Petit Bambou ontwikkelde in samenwerking met neuroloog Steven Laureys een masterclass over meditatie.

In deze cursus ga je aan de slag met verschillende soorten meditatie-oefeningen en benader je meditatie vanuit wetenschappelijke inzichten. In 20 korte video’s vertelt Steven Laureys alles wat je moet weten over je brein en wat meditatie met je brein (en je leven) doet. 

Neuroloog Steven Laureys doet al meer dan 20 jaar baanbrekend onderzoek naar het menselijk bewustzijn.

Samen met internationale collega’s bestudeert hij de effecten van meditatie op de hersenen.

Hij schreef het No-nonsense Meditatieboek (met ook een versie voor meditatie met kinderen). Hij kwam al eerder op deze blog aan bod (zie hier).

In deze online masterclass wil Steven Laureys aantonen dat je meditatie makkelijk kan integreren in je dagelijks leven. Hij legt uit wat er in je brein gebeurt wanneer je mediteert, geeft toelichting bij verschillende houdingen en gaat aan de slag met enkele oefeningen zoals ademhalingsmeditatie, auto-hypnose, bodyscan,… Laureys promoot meditatie als een vorm van mentale gymnastiek om te zorgen voor je mentale gezondheid.

In de laatste video van de masterclass geeft hij nog 10 tips mee, waaronder “meditatie is mediteren”.  Gewoon doen!

De masterclass is betalend beschikbaar in het Nederlands via deze link.

De Franstalige versie is vrij beschikbaar op youtube via deze link.

Extraatje…

Steven Laureys brengt met zijn dochter Clara Laureys een boeiende TEDx Talk in Hasselt (2024) over de voordelen van meditatie op het mentale welzijn. Vader en dochter voeren een live demonstratie uit met behulp van een EEG-monitor om de effecten van meditatie op de hersenactiviteit te illustreren.

Brede School in Brussel, anno 2024

In 2010 nam het college van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) de beslissing om te investeren in de ontwikkeling van Brede School in Brussel. Dit leidde tot een visietekst, een subsidiekader voor 29 lokale brede scholen (met ook de steun van de Vlaamse Gemeenschap) én een ondersteuningsstructuur in de schoot van het Onderwijscentrum Brussel (OCB).  Na 10 jaar Brede School in Brussel, was het belangrijk om de brede scholen duurzaam te verankeren in de stad…

Verduurzamen van Brede School

In 2021 werd daarom een hervormingsproces opgestart, begeleid door de collega’s van VGC Stedelijk Beleid, met volgende uitgangspunten:

  • Brede Scholen worden duurzaam en structureel ondersteund;
  • Elke school kan op termijn deel uitmaken van een netwerk Brede School;
  • Brede Scholen zijn een hefboom voor kinderen en jongeren in kansarmoede;
  • Coördinatoren krijgen een meer eenvormig statuut;
  • Er is nood aan een helder opdrachtenkader voor Brede School;
  • Brede School creëert via een duurzaam netwerk van partners een brede leer- en leefomgeving;
  • Brede Scholen zijn netwerken waarvan meerdere scholen deel uitmaken.

Traject in drie fases

Bij Brede Scholen zijn heel wat mensen en organisaties betrokken. Het traject ging met hen allen aan de slag in drie stappen…

  1. Input via bevragingen en overlegmomenten met verschillende betrokkenen, waaronder de coördinatoren, stuurgroepen van de Brede Scholen en werkgevers. Lees hier het rapport van de bevragingen.
  2. Verdieping en modelkeuze via gesprekken met doelgroepen van de Brede Scholen. Lees hier het rapport van de focusgroepen met kinderen, tieners, ouders en leerkrachten.
  3. Invoering van het nieuwe model op basis van een aantal keuzes en beslissingen die je hier kan nalezen.

In 2024 werd met elke Brusselse gemeente en de VGC een overeenkomst afgesloten om de bredeschoolwerking in Brussel te verduurzamen (zie hieronder enkele belangrijke elementen uit de overeenkomsten).

Brede School in Brussel, 2024

De Brede School wil binnen een breed lokaal samenwerkingsverband de ontwikkelingskansen van kinderen en jongeren maximaliseren. De noden van de kinderen en jongeren en de kansen van de buurt vormen het vertrekpunt in het verbreden van de leer- en leefomgeving, het versterken van het netwerk en het ondersteunen van breed leren.

De bredeschoolcoördinator coördineert het geheel, bouwt doelgericht een netwerk op, bewaakt de kwaliteit van de werking, adviseert het gemeentelijk beleid vanuit het oogpunt van de brede leer- en leefomgeving van kinderen en jongeren, begeleidt processen om de werking te versterken en faciliteert de samenwerking.

Alle Brusselse Brede Scholen werken volgens het webmodel (= meerdere scholen werken samen met elkaar en met de buurt) en het werkgeverschap van de bredeschoolcoördinator ligt bij de gemeente. In elke gemeente is er minstens één stuurgroep die de inhoudelijke richting bepaalt van de Brede School en bruggen bouwt tussen partners.  De prioritaire doelgroep zijn kinderen en jongeren uit het kleuter- en lager onderwijs en leerlingen van de eerste graad secundair onderwijs. Er wordt extra ingezet op kinderen in armoede (dit vertaalt zich ook in de weging van de subsidie). De VGC zorgt voor de nodige inhoudelijke (oa lerend netwerk) en financiële ondersteuning van de brede scholen.

VGC Stedelijk Beleid is de trekker van de Brede School in Brussel (ook op het vlak van professionalisering). Het Onderwijscentrum Brussel krijgt in deze vernieuwde werking een andere rol en wil vanuit deze rol meebouwen aan een sterk verhaal.   OCB focust op de « onderwijscomponent » van brede school en zorgt vanuit haar lokale aanwezigheid in de scholen voor de nodige verbindingen tussen de scholen en brede school.  Concreet betekent dit dat OCB nauw samenwerkt met Stedelijk Beleid (oa expertisedeling), verder inzet op expertiseontwikkeling en ondersteuning van onderwijscomponenten van brede school (bv. breed leren, ouderbetrokkenheid), gerichte professionaliseringsopdrachten kan uitvoeren op vraag van Stedelijk Beleid, (boven)lokale verbindingen legt met het onderwijsveld,…

Wij verrijken elkaar door elkaar een andere kijk bij te brengen. Alles gebeurt in overleg en met respect voor elkaar.

Zorgcoördinator over Brede School

Lees ook:

Informatie over mindfulness via LMC

Het Leuven Mindfulness Centre (LMC) van de KU Leuven, wil onderzoek over mindfulness stimuleren, uitvoeren en erover communiceren. Hun werking omvat drie pijlers:

  • Onderzoek (innovatief en kwalitatief onderzoek uitvoeren en op mindfulness gebaseerde interventies ontwikkelen voor diverse contexten en populaties);
  • Vorming/opleiding (trainers informeren over de effecten, indicaties en contra-indicaties van mindfulnessbeoefening en over hun eigen impact als trainer);
  • Ondersteuning (wetenschappelijke kennis over mindfulness-praktijken verspreiden naar een breed publiek).

Voor dit laatste verspreidt LMC ook een interessante nieuwsbrief. Ter illustratie vind je hier de Nieuwsbrief van juni 2024 (met oa een verslag van het onderzoek van Marbella Perez Pena over mindfulness, lichaamsbewustzijn en emotieregulatie bij jongeren en een boekbespreking over de Methode van Tamara Cuypers), en de Nieuwsbrief van november 2023 (met oa een interview met Filip Raes over zijn boek ‘Morgen stop ik met piekeren’ en een artikel over de resultaten van de scholenstudie van Liesbeth Bogaert).

LMC deed ook heel wat onderzoek over mindfulness bij jongeren, zoals bijvoorbeeld dit onderzoek over de impact van klassikale mindfulnesstraining op het mentaal welzijn van scholieren. Alle onderzoeken van het centrum staan hier online.

Hun werk en resultaten zijn beschikbaar op de website van het Leuven mindfulness Centre. Via de website kan je ook abonneren op de Nieuwsbrief.

“Franstalig en Nederlandstalig onderwijs hebben gedeelde uitdagingen.” (leestip)

Auteur en stadsgids Hans Vandecandelaere schreef een reeks in 42 afleveringen (en later nog aangevuld tot 52 afleveringen) over de impact van de hyperdiversiteit in Brussel op huisvesting, armoede, gezondheidszorg, cultuur, religie, economie, ouderen, jongeren én ook onderwijs.  Afleveringen 33 tot 38 verkennen hyperdiversiteit in het leerplichtonderwijs… Ik schreef er deze blog (2022) over. Afleveringen 51 en 52 (2023) zoomen in op religieuze en culturele gevoeligheden op school (lees hier).

Hans vertaalde de reeks ook in een lezing en integreerde zijn inzichten in rondleidingen in Brussel ‘BRUSSEL? HYPERDIVERS!’. Het Onderwijscentrum Brussel werkt samen met Hans in het kader van het Inleef- en leertraject stadsleerkracht.

Onderwijs is een huis met vele kamers, waar je met micro-innovaties aan de slag kan gaan (innovaties op maat van de lokale school).

Hans Vandecandelaere

En ondertussen verscheen zijn werkstuk in boekvorm: We moeten eens over Brussel praten (2024). Een belangrijk boek voor iedereen die in Brussel leeft en beweegt!

Onderwijsassistenten en het lerarentekort

Het idee om onderwijsassistenten in te schakelen in het Nederlandstalig onderwijs in Brussel is niet nieuw. Zo werd reeds in 2011 dit voorstel gelanceerd om in te spelen op “moeilijke klasgroepen, taalachterstand en het lerarentekort” (link).

De voorbije jaren, met de toename van het lerarentekort in Brussel, maakten sommige scholen de keuze om aan de slag te gaan met onderwijsassistenten. Zo werkt bijvoorbeeld het schoolbestuur van Stad Brussel samen met de Erasmushogeschool Brussel (EhB) om onderwijsassistenten op te leiden en in te zetten in hun scholen (link). Deze assistenten, zonder pedagogische vooropleiding, kunnen via een basisopleiding de nodige vaardigheden leren om daarna aan een (verkorte) opleiding tot leerkracht of pedagogisch coach te beginnen. Ook volgend schooljaar biedt de EhB de “Basisvorm­ing Kwaliteitsvol ped­a­gogisch werken met jonge kinderen (’24-’25)” aan (oa pedagogisch klimaat creëren, kwalitatieve talige interactie, interprofessioneel samenwerken).

In 2021 schreef de Education Endowment Foundation (EEF) een praktisch en wetenschappelijk onderbouwd rapport over het optimaal inzetten van onderwijsassistenten (in de UK, waar ‘teaching assistants’ tot een kwart van het onderwijspersoneel uitmaken). Onderwijsassistenten blijken weinig impact te hebben op de leerresultaten maar ze verminderen wel de werkdruk en stress, ze hebben een positieve impact op het klasmanagement en geven leraren meer tijd om les te geven. Onderwijsassistenten worden in de UK vooral ingezet ter ondersteuning van leerlingen met hoge (leer)noden en de begeleiding van leerlingen bij de uitvoering van taken.

Vanuit de analyse van de huidige situatie werkte EEF zeven aanbevelingen uit om onderwijsassistenten zo effectief mogelijk in te zetten:

Inzet klasintern

  • Zet onderwijsassistenten niet in voor instructie aan leerlingen met hoge (leer)noden. Hier is net de expertise nodig van goed opgeleide leraren.
  • Gebruik onderwijsassistenten niet om leraren te vervangen. Ze hebben vooral meerwaarde in hun aanvullende rol.
  • Onderwijsassistenten kunnen zelfsturend leren ondersteunen en leerlingen helpen bij het managen van hun eigen leerproces.
  • Onderwijsassistenten moeten opgeleid en ook ondersteund worden.

Inzet klasextern

  • Onderwijsassistenten kunnen ingezet worden voor schoolinterne tutoring: gerichte, gestructureerde en kwaliteitsvolle één-op-één ondersteuning.
  • Onderwijsassistenten moeten goed begeleid worden bij het vormgeven van deze tutoring.

Integratie van klasinterne en klasextern werken

  • Het is belangrijk dat er expliciete verbanden worden gelegd tussen het ‘klassikaal leren’ (klasintern) en de gestructureerde interventies (klasextern) van de onderwijsassistenten.

Op de website van EEF vind je verschillende instrumenten die je kan gebruiken om de werking van onderwijsassistenten op je school verder te concretiseren (link).

Lees het volledige rapport over onderwijsassistenten van EEF hier.

OCB in het aanbevelingsrapport van de VGC

De administratie van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC), waar het Onderwijscentrum Brussel (OCB) ook deel van uitmaakt, schreef een aanbevelingsrapport “Krachten bundelen voor een sterk Brussel” voor de Brusselse verkozenen en iedereen die geïnteresseerd is in de uitoefening van de Nederlandstalige gemeenschapsbevoegdheden in Brussel. Het rapport wil informeren, inspireren en ondersteunen om het beleid voor de Nederlandstalige Brusselaar uit te schrijven.

Voor het Onderwijscentrum Brussel zijn volgende beleidsaanbevelingen opgenomen:

Intensieve ondersteuning op maat van de school

De kracht van het OCB is enerzijds zijn expertise en ervaring en anderzijds zijn unieke begeleidingsaanpak. Die aanpak laat zich definiëren als intensief, nabij en op maat van de noden van leerlingen en leerkrachten.

  • We zetten de intensieve ondersteuningstrajecten in het basis- en secundair onderwijs voort (kernthema’s van Urban Education), met aandacht voor actuele noden en prioriteiten.
  • We ontwikkelen nieuwe begeleidingsstrategieën om in te spelen op actuele uitdagingen (bijvoorbeeld de aanwezigheid van veel zij-instromers, grote leernoden bij (groepen) leerlingen).
  • We zetten vormingen doelgericht in als aanvulling op begeleiding.
  • We vernieuwen en/of ontwikkelen operationele samenwerkingsafspraken met alle relevante (onderwijs)ondersteunende partners, met het oog op een betere dienstverlening aan de scholen en een maximaal rendement van de beschikbare personeelskracht.
  • We brengen de resultaatgerichtheid van het ondersteuningsaanbod in kaart (effecten meten).

Urban Education voor stadsleerkrachten

De kernthema’s van OCB (taalonderwijs, meertaligheid, armoede, ouderbetrokkenheid, breed leren, transities, verbindend leer-, klas- en schoolklimaat en duurzaamheid) met diversiteit als rode draad, vormen de basis voor kwalitatief Brussels onderwijs (Urban Education).

  • We blijven het leer- en inleeftraject stadsleerkracht verder aanbieden.
  • We brengen studenten van de lerarenopleidingen in contact met grootstedelijk onderwijs.
  • We bouwen nieuwe inzichten, ervaringen, beleidskeuzes rond de verschillende kernthema’s verder uit en we implementeren ze (bijvoorbeeld centrale toetsen, armoedeplan op school, taaltutoring, Content and Language Integrated Learning of CLIL).

Expertise delen en de onderwijsbibliotheek

Het OCB bouwt heel wat expertise en praktijkervaring op over Urban Education. Deze expertise wordt op verschillende manieren beschikbaar gemaakt voor het werkveld (bijvoorbeeld vertaling naar concrete praktijken, lesmaterialen).

  • We beheren en implementeren de verschillende inhoudelijke webplatformen: Brussel Vol Taal, Communiceren met Ouders en Generatie BXL.
  • We maken expertise toegankelijk via de OCB-website, nieuwsbrief en KlasCement.
  • We organiseren een onderwijsfestival over Urban Education.
  • We breiden het aanbod van de onderwijsbibliotheek verder uit.
  • We bouwen de onderwijsbibliotheek verder uit als ontmoetings- en leerplek voor schoolteams, onderwijsprofessionals en studenten.

Inhoudelijke ondersteuning van de VGC-speelpleinen en Brede School

Het OCB neemt een aantal aanvullende, ondersteunende taken op voor de VGC-speelpleinen en de Brusselse Brede scholen, complementair aan andere diensten in de VGC en externe partners.

  • We ondersteunen de VGC-speelpleinen vraaggestuurd, complementair aan de ondersteuning van de VGC-administratie en de Vlaamse Dienst Speelpleinwerk (VDS).
  • We delen de onderwijsexpertise van OCB vraaggestuurd met de Brusselse Brede Scholen.

Je kan het volledige aanbevelingsrapport hier lezen.

OCB-onderwijsdag 2024

In mijn inleiding op de jaarlijkse OCB-onderwijsdag van 19 juni 2024 startte ik met enkele boekentips…

Je kan mijn powerpoint van de inleiding hier raadplegen.

Daarna gaf professor Piet Van Avermaet een inspirerende en soms confronterende lezing met als titel: “Staat krachtig taalvaardigheidsonderwijs in een meertalige context onder druk?”

Het verslag van de OCB-onderwijsdag met de presentatie van Piet Van Avermaet kan je hier raadplegen.

lezing MT OCB 2024Download

“Ik denk dat we schoolomgevingen moeten creëren waarin mindfulness deel uitmaakt van de heersende cultuur.”

Het werk van professor Willem Kuyken (Universiteit van Oxford) over mindfulness en onderwijs, kwam al vaker aan bod op deze blog (lees oa hier). Vandaag wil ik enkele citaten delen uit een uitgebreid interview met hem door Kristina Lebedeva van Clever Magazine (een online tijdschrift over onderwijs in Europa en de VS).

Over zijn eigen pad vertelt Kuyken het volgende: “Ik had niet echt het gevoel dat onderwijs mij voorbereidde op het leven (oa onvoldoende aandacht voor het belang en de impact van het mentale op ons functioneren). Ik raakte geïnteresseerd in meditatie, mindfulness en yoga, en leerde om dingen op een nieuwe manier te zien.  Mindfulness heeft mij, denk ik, geholpen om een betere vriend, een betere partner, een betere vader, een betere collega te zijn.”

Hij definieert mindfulness als “het volledig aanwezig zijn in ons leven, doordrenkt van nieuwsgierigheid, vriendelijkheid, zorg, intentionaliteit, waarden,…”

Onderwijs moet zich richten op de totale ontwikkeling van kinderen en jongeren. Hij houdt een pleidooi voor onderwijs dat focust op “academische, sociale, emotionele en ethische ontwikkeling. We moeten leerlingen ondersteunen en helpen om te leren denken, problemen op te lossen, creatief te zijn, flexibel te zijn en met onzekerheid om te gaan.”

Aandacht voor mentaal welzijn is hierbij ook belangrijk: “De reden waarom het zo belangrijk is om naar de geestelijke gezondheid van jonge mensen te kijken, is dat de overgrote meerderheid van de geestelijke gezondheidsproblemen op volwassen leeftijd op jongere leeftijd ontstaan.  Laten we daarom ook goed nadenken over alle dingen die we kunnen doen om jonge mensen vaardigheden aan te leren, zodat ze veerkrachtig kunnen zijn, goede burgers kunnen worden, het gevoel kunnen krijgen dat ze erbij horen en een doel hebben in hun leven.”

Uit het grootschalige Myriad-onderzoek leert Kuyken dat “mindfulness-vaardigheden aanleren op scholen geen goede manier is om mentaal en sociaal-emotioneel welzijn te bevorderen”.

Maar hij geeft ook aan hoe het dan wel moet: “We moeten schoolomgevingen creëren waarin mindfulness deel uitmaakt van de heersende cultuur. Dat is een school waarin kinderen veiligheid, verbondenheid, vertrouwen voelen en opkijken naar het leerkrachtenteam dat leeft en werkt vanuit een mindfulnesshouding”. Hij voorspelt “dat tegen 2050 mindfulness normaal zal zijn in het onderwijs via cultuur, aanpak en voorbeeldgedrag van leerkrachten zonder dat het direct onderwezen wordt”.

En concreet betekent dit dat “mindfulness bij kinderen en jongeren niet iets is dat ze moeten aanleren, maar iets dat ze opmerken en ervaren bij het handelen van hun leraren. Dit kan op hele kleine manieren: bv. vóór de start van de les even de tijd nemen om te focussen op aanwezigheid of stilte; na een intense les mindful enkele yogabewegingen uitvoeren;…”.

Lees over dit laatste ook deze blogberichten:

Het volledige interview met Willem Kuyken kan je hier lezen (ENG): A Life Well Lived: A Conversation with Professor Willem Kuyken (University of Oxford) on Mindfulness for Life, the Future of Education, and Purpose.

Over het muurtje kijken naar Onderwijscentrum Brussel

In aanbevelingen voor het nieuwe beleid wordt het Onderwijscentrum Brussel naar voren geschoven als een goede praktijk voor andere regio’s of de andere taalgemeenschap.

Het Agentschap Binnenlands Bestuur van de Vlaamse Gemeenschap publiceerde zijn speerpunten voor een evenwichtig regeerakkoord na de verkiezingen van 9 juni 2024. Op pagina 87 kan je het volgende lezen:

“Een geografische uitbreiding van de werking van het Onderwijscentrum Brussel of de uitbouw van een soortgelijk centrum in de Vlaamse Rand zou soelaas kunnen bieden.”

Je kan de bundel hier raadplegen.

De Raad voor Meertaligheid van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest schreef een memorandum met aanbevelingen voor de verschillende beleidsniveaus. De Raad geeft volgend advies aan de Franse Gemeenschap:

Créer, au sein de l’administration de la Communauté française ou de la Commission communautaire française un organe analogue au Onderwijscentrum Brussel focalisé sur les défis spécifiques rencontrés par l’enseignement bruxellois.

Je kan het memorandum van de Raad voor Meertaligheid hier lezen.