In mijn vorige post werd een kader geschetst waarbinnen ouderbetrokkenheid op school vorm kan krijgen.  Het is echter even belangrijk om de inhoudelijke invulling van ouderbetrokkenheid concreet te benoemen. 

Een aantal uitgangspunten staan hier centraal:

1. ouderbetrokkenheid is een verantwoordelijkheid van onderwijs: Scholen hebben wel eens de neiging om hun ouderbetrokkenheid uit te besteden aan welzijnsorganisaties, brugfiguren of andere ondersteunende diensten. Ouderbetrokkenheid gaat over kinderen/jongeren én leren! Dit betekent dat de interactie zo maximaal mogelijk rechtstreeks tussen leraar en ouder moet verlopen.  Partners kunnen hierin ondersteunend zijn, maar onderwijs zit aan het stuur!

2. ouderbetrokkenheid is geen doel op zich: Scholen moeten niet investeren in ouderbetrokkenheid omwille van de ouders, scholen moeten investeren in ouderbetrokkenheid omwille van de kinderen/jongeren!  Emancipatie of competentieontwikkeling van ouders is niet de primaire doelstelling van ouderbetrokkenheid.

3. ouderbetrokkenheid moet bijdragen tot het versterken of verhogen van leerkansen, brede ontwikkelingskansen en welbevinden van leerlingen: Scholen moeten investeren in hun ouders omdat zij een onmisbare schakel zijn in de succesvolle schoolloopbaan van hun kinderen/jongeren.  Onderwijsondersteunend gedrag van ouders moet een hefboom vormen voor ontwikkelingskansen.

Uit onderzoek (zie reviewstudie RU Nijmegen) blijkt dat we twee vormen van ouderbetrokkenheid kunnen onderscheiden: schoolbetrokkenheid en thuisbetrokkenheid.  Onder schoolbetrokkenheid verstaan we de betrokkenheid van ouders op de school (aanwezigheid op het oudercontact, helpen bij het organiseren van een feest,…).  Thuisbetrokkenheid betekent de betrokkenheid van de ouders in de thuissituatie (gesprekjes aanknopen over school, schoolwerk opvolgen,…).  Vooral dit laatste blijkt invloed te hebben op het presteren van leerlingen op voorwaarde dat die thuisbetrokkenheid geen overdreven bemoeienis wordt. Deze thuisbetrokkenheid kunnen we verder opsplitsen in ‘parenting’ (= het bieden van een omgeving thuis die het leren stimuleert) en ‘teaching at home’ (= inhoudelijke, ‘onderwijskundige’ begeleiding van het kind/jongere door de ouder).   ‘Teaching at home’ kan niet de opdracht zijn die we vanuit onderwijs aan ouders willen geven. We kunnen van ouders niet verwachten dat zij de inhoudelijke kennis en competenties hebben om hun kinderen te ‘onderwijzen’.  Dit is de rol van de leraar die hiervoor is opgeleid.  ‘Teaching at home’ zal alleen maar de (sociale) ongelijkheid tussen leerlingen versterken. Elke vorm van ouderbetrokkenheid die dit in de hand werkt, moet vermeden worden.  ‘Parenting’ daarintegen, het creëren van goed leerklimaat thuis, is de vorm van ouderbetrokkenheid die we verder ten volle moeten stimuleren én die de grootste invloed blijkt te hebben op prestaties van leerlingen.

Om thuisbetrokkenheid effectief te kunnen ontwikkelen vanuit de school, moeten de communicatie,- en samenwerkingsinitiatieven hierop gericht zijn. Om bijvoorbeeld het‘meeleven’ (interesse tonen vanuit de ouder voor wat het kind op school beleeft) te stimuleren kan een gelamineerde collage rond het weekthema of één prikkelende prent uit het prentenboek meegegeven worden naar huis. Heel spontaan ontstaan hierover gesprekjes tussen kind en ouder.  Bij oudere kinderen kan de ouder ingeschakeld worden als tijdsbewaker bij een huistaak of als geïnterviewde bij een schrijfopdracht thuis.  De ouder kan ook een verantwoordelijkheid krijgen bij het opvolgen van de agenda en hierin vanuit de school begeleid worden.  Een les meevolgen door de ouder (ook bij oudere leerlingen) leidt achteraf thuis tot heel wat uitwisseling tussen ouder en leerling …

Één actie zal niet volstaan, want zoals leerlingen divers zijn, zijn ook ouders divers. De keuze van de acties zal afgestemd moeten worden op maat van de school, ouders én leerlingen (haalbaar, realistisch, effect,…).  Scholen hebben op het vlak van het stimuleren van ‘parenting’ nog heel wat groeikansen !

We weten dat ouderbetrokkenheid impact heeft op de resultaten van leerlingen. We weten dat ouderbetrokkenheid een positieve invloed heeft op zowel de cognitieve als de socio-emotionele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het is zeker de moeite waard om dit meer in detail te lezen in deze review.

Het Onderwijscentrum Brussel heeft, vanuit deze wetenschappelijke inzichten enerzijds en haar jarenlange ervaring op het vlak van ouderbetrokkenheid en onderwijsbegeleiding anderzijds, een eenvoudig model uitgewerkt om de ontwikkeling/uitbouw van ouderbetrokkenheid op school systematisch en doelgericht vorm te geven.  Het model bestaat uit 6 pijlers, vorm gegeven in een piramide.

De basis van de piramide vormt de onderbouw van een goede ouderwerking.  Drie elementen zijn hierbij belangrijk: (1) school, leraren en ouders moeten elkaar, maar ook elkaars rol en mogelijkheden leren kennen; (2) de contacten tussen de leraren en ouders moeten verlopen in een open en positieve houding met zorg voor wederzijds respect; (3) leraren en ouders streven naar partnerschap vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de opvoeding van het kind/de jongere.

Vanuit deze basis kan er gewerkt worden aan communicatie én samenwerking met ouders.  De communicatie moet gericht zijn op de doelstelling die je wilt realiseren, nl. de leer- en ontwikkelingskansen van iedere individuele leerling versterken!  Je communicatie moet dan ook rekening houden met en afgestemd zijn op de eigenheid van elke ouder én zal dus een brede en gevarieerde invulling moeten krijgen (formeel & informeel, mondeling & schriftelijk, individueel & in groep, afstemmen van taal & taalgebruik, écht & oprecht luisteren,…).  Ook de samenwerking met ouders moet vorm krijgen vanuit de onderbouw en gekenmerkt worden door verschillende niveaus (ifv de individuele leerling, de klas, de school); verschillende richtingen (zowel leraar > ouders als ouder > leraar); verschillende vormen (op het continuüm meeleven > meehelpen > meedenken > meebeslissen);…

…dit alles moet verankerd én aangestuurd worden vanuit een doordacht en doelgericht ouderbeleid!

Wat betekent werken aan ouderbetrokkenheid via micro-innovaties ?

STAP 1 weet wat effectief is in onderwijs ifv onderwijskwaliteit en leerlingenresultaten

• ga op zoek naar elementen van ouderbetrokkenheid die bijdragen tot leerkansen, brede ontwikkelingskansen en welbevinden van leerlingen (zie review hierboven, eigen ervaring binnen de school of bij collega’s, … 

STAP 2 herken noden op school/bij leraren die aansluiten bij effectieve innovaties

• breng samen met het team je beginsituatie in kaart met betrekking tot de verschillende elementen in het ‘ontwikkelingsmodel ouderbetrokkenheid’ en voeg binnen één of meerdere bollen nieuwe elementen toe

STAP 3 toets haalbaarheid af en verken het draagvlak voor de vernieuwing

• toets de nieuwe elementen af naar haalbaarheid en draagvlak binnen het team én binnen de veelheid van prioriteiten binnen de school

STAP 4 voer de vernieuwing gezamenlijk en planmatig in (analyse, doel, acties, evaluatie)

• zorg voor een niet-vrijblijvende invoering van de vernieuwing

STAP 5 maak het resultaat zichtbaar

• bespreek het resultaat/het effect van de vernieuwing op het versterken van de leerkansen, de brede ontwikkelingskansen en het welbevinden van de leerlingen

Ga op zoek naar kleine, haalbare veranderingen die aansluiten bij de noden en mogelijkheden van jullie school & team en waarvan we weten dat ze zullen bijdragen tot de uiteindelijke doelstelling…

We weten dat ouderbetrokkenheid een positief effect heeft op het welbevinden van de leerling (socio-emotionele), de schoolprestaties (cognitief functioneren), de werkhouding (attitudes ten aanzien van het leren en het schoolse), schoolsucces en deelname aan hoger onderwijs (slaagkansen).

Niet zozeer de zichtbare ouderbetrokkenheid op school (bv. aanwezigheid op een ouderbijeenkomst) creëert deze effecten, maar de ondersteuning en opvolging thuis.  Met dit laatste wordt niet bedoeld dat ouders hun kinderen inhoudelijk moeten helpen met huiswerk of het aanbrengen van onderwijsinhouden, maar dat ze een omgeving moeten creëren waar over school gepraat wordt, waar er interesse is voor wat kinderen op school doen en beleven, waar er aandacht is voor motivatie en rust, frustraties en succes,…

De zorg van de ouder en de leraar zijn gemeenschappelijk: stimuleren van het optimaal functioneren van de leerling op school, het creëren van maximale leer- en ontwikkelingskansen.

Ouderbetrokkenheid is dus nooit een doel, maar een middel in functie van de leerling en zijn ontwikkeling.  Het volstaat niet te kunnen zeggen: “op het vlak van ouderbetrokkenheid hebben wij drie oudercontacten, een maandelijks oudercafé en Nederlandse les”.  De vraag is: “op welke manier slagen we erin om via onze communicatie en samenwerking met ouders impact te hebben op het functioneren van de leerling”.

De school en de ouders moeten een intensief samenwerkings- en communicatietraject opzetten om voor het kind zo goed mogelijke omstandigheden te creëren.  Er moet op zoek gegaan worden naar authentiek contact tussen de leraar en de ouder, waarbij ze elke vanuit hun rol een proces van samenwerking en communicatie starten in het belang van het kind.

Bij dit partnerschap zijn er nog enkele belangrijke uitgangspunten…

OUDERBETROKKENHEID VERTREKT VANUIT HET GELOOF IN OUDERS

Heel wat initiatieven op het vlak van ouderbetrokkenheid vertrekken vanuit de doelstelling ‘negatief gedrag inperken’.  De school neemt initiatief op basis van probleemgedrag, zwakke resultaten, spijbelen,… Bij partnerschap moet er gewerkt worden aan een duurzame relatie die opgestart wordt vóór problemen zich stellen.  Een relatie die vertrekt vanuit het geloof in ouders.

>>> Het is belangrijk dat school en ouders bouwen aan een positieve samenwerkingsrelatie.

OUDERBETROKKENHEID IS ALTIJD EEN PERSOONLIJK VERHAAL

Er zijn nogal wat scholen die een ouderbeleid uitbouwen dat gericht is op dé ouders.  Er wordt verwacht dat alle ouders in dat plaatje passen: elke ouder op het oudercontact, de verteltas moet in iedere gezinssituatie een succes zijn, iedere leerling brengt morgen een kaasdoos mee,…  Zo’n benadering gaat voorbij aan de eigenheid en het unieke van elke ouder in relatie tot de school en in verhouding tot zijn of haar kind.

>>> Het is belangrijk dat school en ouders een persoonlijke relatie opbouwen via informeel en formeel contact.

OUDERBETROKKENHEID GAAT OP ZOEK NAAR ÉCHT EN RECHTSTREEKS CONTACT

Er is een tendens bij scholen om hun ouderbetrokkenheid uit te besteden aan externen.  Deze aanpak vertrekt vanuit het idee dat tussenpersonen de kloof tussen de school en de ouders kunnen dichten.

Het blijkt echter dat op termijn de kloof niet kleiner wordt, maar groter: de school heeft iemand om met ouders te werken en moet zelf geen inspanningen meer doen; de ouder heeft een contactpersoon die luistert, hen begrijpt.

>>> Rechtstreeks en authentiek contact tussen school en ouders is een voorwaarde voor krachtig partnerschap.

OUDERBETROKKENHEID GAAT OVER HET KIND EN HET LEREN

Scholen beoordelen soms ouderbetrokkenheid op basis van de deelname van de ouders aan sociale activiteiten (schoolfeest, eetfestijn, collectief oudercontact,…).  Ouders willen echter vooral betrokken worden bij schoolinhouden en de dagelijkse schoolpraktijk, daar waar er een directe link is met het kind en het leren.

>>> De samenwerking en communicatie tussen school en ouders moet een invloed hebben op het creëren van een krachtige leeromgeving voor elk kind.

Bij het uitbouwen van een ouderbeleid moet er gewerkt worden aan het versterken van competenties van scholen en leraren: zij zijn de professioneel in het verhaal, zij zijn verantwoordelijk voor de uitbouw van een doelgerichte samenwerking en communicatie met ouders.  Scholen en leraren hebben dan ook een belangrijke rol bij het versterken van competenties van ouders, zodat zij hun onderwijsondersteunende rol kunnen opnemen.