Overzicht onderzoek over yoga, meditatie en mindfulness op school

Ook al heeft dit weinig wetenschappelijke waarde, toch getuig ik even over enkele positieve effecten van yoga, meditatie en mindfulness die ik zelf dagelijks ervaar: groter lichaamsbewustzijn, verhoogde flexibiliteit, beter evenwicht, minder vermoeidheid, groter relativeringsvermogen, verhoogde veerkracht en minder stress.

Maar nu even naar de wetenschap… Naar aanleiding van mijn blogpost over yoga op school kreeg ik de vraag naar de onderzoeksgegevens waarop ik me baseerde. Onderzoek op het vlak van yoga, meditatie en mindfulness op school, staat nog in zijn kinderschoenen. Toch zien we recent een toename van het aantal onderzoeken en een verhoogde interesse vanuit de wetenschap, ook in Vlaanderen. Zo loopt er bijvoorbeeld interessant onderzoek vanuit het Leuven Mindfulness Centre over mindfulnesstrainingen bij jongeren in het secundair onderwijs (gesponsord door FWO Rode Neuzen, 2019 – 2022).

Om de kwaliteit van onderzoek en rapportage in de toekomst te verbeteren, ontwikkelde Dr. Steffany Moonaz “CLARIFY 2021”. De checklist (21 items) schetst de minimale vereisten die nodig zijn voor kwaliteitsvolle rapportage van yoga-onderzoek en kan ook het onderzoeksdesign van yoga-onderzoek ondersteunen.

Hieronder verzamel ik de bronnen die ik screende en lijstte ik ook enkele linken op naar websites, instellingen en Belgische wetenschappers.

Reviewonderzoek…

  • BURKE, C., Mindfulness-Based Approaches with Children and Adolescents: A Preliminary Review of Current Research in an Emergent Field, Journal of Child and Family Studies, 19, 133-144, 2010
    • In 2009 publiceerde Christine Burke – psychologe aan de Universiteit van Wales, een reviewstudie over de aanpak van mindfulness bij kinderen en jongeren.   Ze baseerde zich op een literatuurstudie en een 15-tal onderzoeken.  Ze concludeert dat mindfulness een haalbare praktijk is bij kinderen en jongeren, maar dat effectiviteit van de interventies niet kan aangetoond worden door het beperkt aantal onderzoeken en de gebrekkige kwaliteit van deze onderzoeken.
  • ZENNER C., HERRNLEBEN-KURZ S., WALACH H., Mindfulness-based interventions in schools—a systematic review and meta-analysis, Frontiers in Psychology, 5, 603, 2014
    • Een reviewstudie op basis van 24 studies van Zenner, Herrnleven-Kurz en Walach (Universiteit Frankfurt) uit 2014, toont een aantal mogelijke effecten aan op verschillende domeinen, zoals verbeteren van de cognitieve prestaties en veerkracht bij stress. Ook deze auteurs benadrukken om voorzichtig met de resultaten om te springen en ze alleen oriënterend te hanteren.
  • KHALSA SAT BIR S., BUTZER B., Yoga in school settings: a research review, Annals of the New York academy of sciences, 1373, 45 – 55, 2016
    • Khalsa en Butzer gingen aan de slag met 47 publicaties tussen 2000 en 2016 en maakten op basis daarvan in 2016 een review. Ze concluderen dat de inzichten veelbelovend zijn, maar voorlopig voorzichtig moeten gehanteerd worden.  Yoga op school creëert impact op (mentale) gezondheid, cognitieve prestaties en leerlingengedrag.  Scholen zijn een ideale omgeving om kinderen en jongeren in contact te brengen met yoga.
  • EMERSON, LM., LEYLAND, A., HUDSON, K. et al. Teaching Mindfulness to Teachers: a Systematic Review and Narrative Synthesis. Mindfulness 8, 1136–1149 (2017).
    • Zelf als leerkracht leren omgaan met stress, heeft impact het welzijn van leerlingen en goed klasbeheer. Mindfulness-based interventions (MBIs) laten een mogelijke invloed zien op de emotieregulatie van leraren (2017).
  • DUNNING D.L., GRIFFITHS K., KUYKEN W., CRANE C., FOULKES L., PARKER J., DALGLEISH T., Research Review: The effects of mindfulness‐based interventions on cognition and mental health in children and adolescents – a meta‐analysis of randomized controlled trials. J Child Psychol Psychiatr, 60: 244-258, 2019
    • Een reviewstudie in 2018 door Dunning op basis van 33 studies, komt tot de conclusie dat Mindfulness een beperkt effect heeft op het verbeteren van de mentale gezondheid van jongeren.
  • MC KEERING, P., HWANG, YS. A Systematic Review of Mindfulness-Based School Interventions with Early Adolescents. Mindfulness 10593–610 (2019).
    • Deze review probeert in haar selectie sterk te focussen op de kwaliteit van de onderzoeken. Op basis daarvan hebben de auteurs 13 papers geselecteerd die voldeden aan hun kwaliteitscriteria. De review vond in deze onderzoeken positieve effecten van mindfulness op welzijn van jongeren. Mindfulness programma’s kunnen gehanteerd worden als een preventief programma voor welzijn op school bij jongeren.
  • BARRANCO-RUIZ Y, ETXABE BE, RAMIREZ-VELEZ R, VILLA-GONZALEZ E. Interventions Based on Mind-Body Therapies for the Improvement of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Symptoms in Youth: A Systematic Review. Medicina (Kaunas). 2019;55(7):325. Published 2019 Jun 30.
    • MBT’s (Mindfulness-based therapies), zoals yoga of mindfulness, lijken een positieve impact te hebben op ADHD-symptomen bij kinderen en jongeren. Er is echter verder kwaliteitsvol onderzoek nodig om dit te kunnen bevestigen.
  • ZHANG M, MURPHY B, CABANILLA A, YIDI C. Physical relaxation for occupational stress in healthcare workers: A systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials, J Occup Health. 2021; 63:e12243
    • Werkgerelateerde stress is zeker ook een issue bij leerkrachten. Deze review focust op gezondheidswerkers, maar is zeker ook inspirerend voor andere beroepsgroepen. De conclusies: Fysieke ontspanning kan helpen bij het verminderen van beroepsstress bij gezondheidswerkers. Yoga is bijzonder effectief en ook heel toegankelijk (online). Werkgevers moeten overwegen deze methoden te implementeren in welzijnsprogramma’s op de werkplek.

Een greep uit de vele kleinschalige onderzoeken…

  • KAUTS A, SHARMA N, Effect of yoga on academic performance in relation to stress, International Journal of Yoga, 2009, volume:  2 | Issue Number:  1 | Page: 39-43
    • Studenten, die yoga beoefenden, presteerden beter dan de controlegroep. Het onderzoek toont verder aan dat studenten met weinig stress beter presteerden dan studenten met hoge stress, wat betekent dat stress de prestaties van de studenten beïnvloedt.
  • KHALSA, S.B.S., HICKEY-SCHULTZ, L., COHEN, D. et al. Evaluation of the Mental Health Benefits of Yoga in a Secondary School: A Preliminary Randomized Controlled Trial. J Behav Health Serv Res 3980–90 (2012)
    • De resultaten suggereren dat de implementatie van yoga haalbaar is in een schoolomgeving en het potentieel heeft om preventieve rol te spelen op het vlak van mentale gezondheid.
  • BUTZER, B., DAY, D., POTTS, CONNOR, COULOMBE, BRANDIE, BAZHYDAI, FLYNN, KHALSA (2014). Effects of a Classroom-Based Yoga Intervention on Cortisol and Behavior in Second-and Third-Grade Students: A Pilot Study. The Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine. in press. 10.1177/2156587214557695.
    • De resultaten suggereren dat yoga op school voordelig kan zijn voor stressmanagement en gedrag.
  • RAES, F., GRIFFITH, J.W., VAN DER GUCHT, K. et al. School-Based Prevention and Reduction of Depression in Adolescents: a Cluster-Randomized Controlled Trial of a Mindfulness Group Program. Mindfulness 5, 477–486 (2014).
    • In een studie op 5 scholen in Vlaanderen bij meer dan 400 adolescenten (tussen 13 en 20 jaar), stelde Filip Raes vast dat symptomen van stress, angst en depressie daalden bij de leerlingen in de mindfulness conditie en dit tot zes maanden na de training.
  • CHICK CF, SINGH A, ANKER LA, Buck C, KAWAI M, GOULD C, COTTO I, SCHNEIDER L, LINKOVSKI O, KARNA R, PIROQ S, PARKER FONG K, NOLAN CR, SHINSKY DN, HITESHI PN, LEYVA O, FLORES B, MATLOW R, BRADLEY T, JORDAN J, CARRION V, O’HARA R. A school-based health and mindfulness curriculum improves children’s objectively measured sleep: a prospective observational cohort study. J Clin Sleep Med. 2021
    • Een gezondheids- en mindfulnesscurriculum op school verbeterde de objectief gemeten slaap van kinderen en we weerbaarheid ten aanzien van stress.
  • MONTERO-MARIN, J., TAYLOR, L., CRANE, C., GREENBERG, M. T., FORD, T. J., WILLIAMS, J. M. G., . . . KUYKEN, W. (2021). Teachers “finding peace in a frantic world”: An experimental study of self-taught and instructor-led mindfulness program formats on acceptability, effectiveness, and mechanisms. Journal of Educational Psychology. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/edu0000542
    • Mindfulnesstraining kan het welzijn van leerkrachten verbeteren. Deze studie vergeleek begeleide en autodidactische mindfulnesstraining (206 leraren van 43 scholen). De autodidactische aanpak toonde significante verbeteringen in zelfcompassie en welzijn. De begeleide aanpak liet verberingen zien op het vlak van zelfcompassie, welzijn, stress, angst, depressie en burn-out.
  • KOCK, M., KUPPENS, P., VAN DER GUCHT, K. and RAES, F., 2021. Mindfulness May Buffer Psychological Distress in Adolescents during the COVID-19 Pandemic: The Differential Role of Mindfulness Facets. Psychologica Belgica, 61(1), pp.356–376.
    • De resultaten identificeerden het “decentrering”-aspect van mindfulness (= in moeilijke situaties mentaal afstand nemen), als een praktijk die leidt tot verminderde zorgen en stress, verbeterde geestelijke gezondheid, betere levenskwaliteit en een toename van sociale verbondenheid met anderen.

Het zou te ver leiden om alle kleinschalige onderzoeken hier te verzamelen. Deze onderzoeken deel ik zoveel mogelijk via mijn twitteraccount.

Websites…

Enkele belangrijke instellingen…

Op de websites en/of nieuwsbrieven van deze instellingen vind je ook nog heel wat linken naar interessante bronnen en onderzoek.

  • Stresskliniek Antwerpen (NL), opgericht door psychiater Edel Maex, die de mindfulness-techniek een vaste plaats gaf in de ziekenhuiscontext.
  • Leuven Mindfulness Centre (NL), focust op innovatief onderzoek van hoge kwaliteit naar mindfulness en zoekt naar mogelijkheden om mindfulness programma’s in te zetten in specifieke contexten en bij specifieke doelgroepen (bv. jongeren).
  • LifeMe (NL), heeft als doel het concept van levensstijl als medicijn wetenschappelijke te onderbouwen.
  • I AM (NL), opgericht door David Dewulf, wil mindfulness in de samenleving ingang doen vinden vanuit de overtuiging dat geestelijk en lichamelijk gezonde mensen bouwen aan een gezonde samenleving.
  • Mind and Life Institute (ENG), brengt wetenschap en contemplatieve wijsheid samen om de geest beter te begrijpen en positieve verandering in de wereld te creëren.
  • National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH – ENG), is een agentschap van de Amerikaanse federale overheid voor wetenschappelijk onderzoek naar complementaire en integratieve gezondheidsbenaderingen.
  • The International Association of Yoga Therapists (IAYT – ENG) , ondersteunt onderzoek en onderwijs in yoga en yogatherapie en is een professionele organisatie voor yogaleraren en yogatherapeuten over de hele wereld.
  • Yoga Alliance (ENG), vertegenwoordigt yogascholen en yogaleraren, en bevordert de kwaliteit, veiligheid, toegankelijkheid en rechtvaardigheid van de yogales.
  • The Mindfulness Initiative UK (ENG), werkt met politici die mindfulness beoefenen en denkt na over de plaats van mindfulness in beleid en samenleving.

Enkele Belgische wetenschappers…

Er zijn ook wel wat wetenschappers in ons land die rond dit thema actief zijn. Hieronder enkele voorbeelden.

  • Neuroloog Steven Laureys doet onderzoek over de werking van de hersenen bij patiënten met ernstige bewustzijnsstoornissen en breinonderzoek bij meditatie. Hij schreef in 2019 Het no-nonsense meditatieboek.
  • Klinisch psycholoog, gedragstherapeut en hoogleraar psychologie Filip Raes doet onderzoek naar wat mensen kwetsbaar maakt voor emotionele problemen zoals depressie en angst en schreef in 2020 Weg van het piekeren.
  • Bioloog Katleen Van der Gucht doet onderzoek over mindfulness based interventions.
  • Medisch antropoloog Reginald Deschepper, voorzitter van Life Me, schreef een boek met als titel Levensstijl als medicijn over de impact van je levensstijl op je gezondheid.
  • Psychiater Edel Maex implementeert mindfulness-technieken in de ziekenhuiscontext en schreef verschillende boeken over mindfulness.
  • Arts David Dewulf is oprichter van I AM en werkte jarenlang samen met de UGent en KU Leuven in het kader van wetenschappelijk onderzoek naar effecten van Mindfulness. Hij is auteur van heel wat boeken over mindfulness o.a. Mindfulness voor Jongeren’ Mindfulness voor kids.

Ik had niet de ambitie om volledig te zijn en heb ongetwijfeld belangrijke onderzoeken, instellingen, websites en wetenschappers over het hoofd gezien. Stuur me zeker interessante aanvullingen en tips om deze pagina te verrijken!

Gepubliceerd door Piet Vervaecke

Directeur Onderwijscentrum Brussel

5 gedachten over “Overzicht onderzoek over yoga, meditatie en mindfulness op school

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: