Lezen was vóór corona ook reeds een belangrijke uitdaging in ons onderwijs. Zo lezen we in de Onderwijsspiegel 2020 van de onderwijsinspectie over begrijpend lezen in het basisonderwijs het volgende: “Het is opvallend dat de leesdidactiek onvoldoende doordacht is in meer dan 56 % van de onderzochte scholen.” en ook “Daarbij valt vooral op dat heel wat scholen er op schoolniveau niet in slagen om de effecten van hun begrijpend leesbeleid in kaart te brengen en daar gepast op in te spelen. Ook op klasniveau is monitoring en opvolging van het begrijpend lezen een pijnpunt.” In het secundair onderwijs stelden de inspecteurs oa dit vast: “Uit de observaties en gesprekken blijkt dat het taalgericht vakonderwijs nog niet ingeburgerd is bij alle scholen en leraren. De stelling ‘elke leraar is een taalleraar’ is nog niet overal zichtbaar. In het taalgericht vakonderwijs liggen nochtans kansen om te werken aan begrijpend lezen met betekenisvolle teksten.”
Het virus heeft bovendien gezorgd voor extra achterstanden, zeker voor leerlingen die het al wat moeilijker hadden. Zo hebben bijvoorbeeld heel wat kinderen vorig schooljaar het aanvankelijk leesproces in het eerste leerjaar niet kunnen afwerken. Dit leidde tot terugval en de opdracht voor leerkrachten in het tweede leerjaar om de opgelopen achterstand weg te werken. Een belangrijke groep kinderen en jongeren had weinig boeken, tijdschriften en ander leesmateriaal ter beschikking tijdens de lange maanden thuisonderwijs. Ze kregen (of namen) té weinig leeskansen…
Het Nederlandstalig onderwijs in Brussel zet gelukkig heel hard in op krachtig leesonderwijs. Scholen en leerkrachten brengen de leesvaardigheid van hun leerlingen in kaart (1), ze bieden een sterk basisaanbod met aandacht voor directe instructie (2), ze creëren een krachtig leesklimaat (3), ze hebben aandacht voor zorgleerlingen, differentiatie en evaluatie (4).
De VGC en het Onderwijscentrum Brussel proberen scholen en leerkrachten hierin te ondersteunen in samenwerking met oa de Brusselse bibliotheken, brede scholen,…
Vorming en ondersteuning
Het Onderwijscentrum Brussel besteedt in haar vormingsaanbod heel wat aandacht aan lezen (kleuters, aanvankelijk en voorgezet lezen). De onderwijsondersteuners ondersteunen de leerkrachten op school zowel inhoudelijk als praktisch (bv. onderwijskundige hulp) bij de uitbouw van krachtig leesonderwijs en omgaan met leesachterstanden ten gevolge van corona.
Subsidie Stimulerende leesomgeving
Nederlandstalige basisscholen en secundaire scholen in Brussel, die willen investeren in een sterk leesbeleid en een stimulerende leesomgeving voor hun leerlingen, kunnen een subsidie bij de VGC aanvragen. Met deze subsidie kunnen ze leesmaterialen en ondersteunende materialen aankopen om van hun school een krachtige en motiverende leesomgeving te maken.
(Update: De scholen tekenden massaal in op deze subsidie die ondertussen is afgelopen.)
Project Leesrijk Brussel
Het Onderwijscentrum Brussel en de dienst Ondersteuning Bibliotheken in Brussel (OBiB) van de VGC, dienden bij de Vlaamse Gemeenschap een project in om de leeskansen van alle leerlingen te verhogen. Met een 40-tal scholen wordt op basis van een leesscan een traject uitgewerkt om de leeskansen binnen en buiten de school te vergroten en te verrijken.
…en waarom lezen in een grootstedelijke context sowieso al een uitdaging is, lees je hier.
Permanent aanpassen, bijsturen, schakelen… is de voorbije maanden een constante geworden voor veel organisaties en zeker ook voor scholen. In 1997 schreef de vorige leidend ambtenaar van de Vlaamse Gemeenschapscommissie, Marc Kayaert, een boekje met als titel ‘Omgaan met onvoorspelbaarheid, kritische succesfactoren voor management in een inspirerende overheidsorganisatie’. In zijn boek komt hij tot de conclusie dat ‘omgaan met onvoorspelbaarheid’ enkel slaagt door een lerende houding te ontwikkelen waarbij niet systemen en structuren, maar missie, visie en waarden leidende principes zijn.
Lerende organisaties kunnen “chaotische stimuli beantwoorden met creatief en constructief gedrag. Het stelt hen in staat flexibel in te spelen op een veranderende omgeving en met succes te blijven functioneren ondanks herschikking van de doelstellingen en prioriteiten.”
Heel veel scholen functioneren als lerende organisaties. Onze Brusselse scholen, directies, leerkrachten én leerlingen hebben de voorbije maanden bewezen én bewijzen nog elke dag dat ze creatief en constructief kunnen inspelen op de steeds veranderende situatie ten gevolge van corona: afstandsleren, preteachen, zomerscholen organiseren, achterstanden wegwerken, leerlingen in quarantaine opvolgen, klassen sluiten, zieke of mogelijks besmette leerkrachten vervangen of van op afstand laten lesgeven, outdoor education, veilige invulling geven aan stages en praktijkvakken,…
Maar hoe kunnen scholen deze inspanningen blijven volhouden? Hoe kunnen ze blijven inspelen op elke verandering die op hen afkomt? Dit kan enkel door hen de nodige ruimte te geven en de druk niet te verhogen! Geef hen verder voldoende autonomie, verantwoordelijkheid en concrete steun! Of zoals Pedro De Bruyckere het uitdrukt in een blogpost: “Ontvetten van taken is voorlopig het enige dat ik zie. Dus net zoals in vorig semester geen inspectie en geen andere taken die niet direct nodig zijn,…“.
Ik wil hier vandaag nog één belangrijke groep aan toevoegen…
De onderwijsondersteunende diensten (pedagogische begeleiding, ondersteuningsnetwerken, Onderwijscentrum Brussel en zeker ook de CLB’s) leveren uitzonderlijke inspanningen om leerkrachten en leerlingen snel, creatief en constructief te helpen! Ook zij verdienen waardering!
Op 26 september 2020 werd op de Brusselse dag van de Meertaligheid de Raad voor Meertaligheid opgericht, met als voorzitter Philippe Van Parijs. Ik ben blij dat ik deel mag uitmaken van deze Raad.
In mijn persoonlijke missie probeer ik steeds 3 belangrijke luiken te verbinden: beleidsambities, wetenschappelijke inzichten en de realiteit van de praktijk.
Ook als lid van de Raad voor Meertaligheid wil ik hieraan werken!
De beleidsambities zijn duidelijk. De minister voor de Promotie van Meertaligheid, Sven Gatz, verwoordde het als volgt: ‘alle Brusselse kinderen moeten op 18-jarige leeftijd minstens het Nederlands, Frans en Engels tot op zekere hoogtebeheersen’. Deze ambities staan concreter neergeschreven en uitgewerkt in de beleidsnota.
We beschikken over heel wat wetenschappelijke inzichten over de mogelijkheden en onmogelijkheden van meertalig opgroeien. Er is heel wat onderzoek en literatuur beschikbaar om de beleidsambities aan af te toetsen.
Maar even belangrijk is het derde luik: we moeten rekening houden met de realiteit van de praktijk, de haalbaarheid. Dit luik gaat niet alleen over regelgeving, veranderingsprocessen, contextfactoren of randvoorwaarden, maar evenzeer over kennis, vaardigheden, attitudes én overtuigingen bij leerkrachten, leerlingen, ouders en burgers.
Door binnen deze driehoek te werken, kunnen we heel ver geraken!
Lees hier enkele elementen die ik zeker in de Raad voor Meertaligheid wil binnenbrengen.
Maak hier kennis met de Raad voor Meertaligheid in Brussel.
Terwijl we nog steeds geen nieuwe federale regering hebben, stelde het VGC-college vandaag (23 september 2020) reeds haar tweede beleidsverklaring van deze legislatuur voor.
Ik deel hieronder het luik onderwijs uit de beleidsverklaring met heel wat vernieuwende initiatieven die inspelen op reële uitdagingen! De ‘tussentitels’ en ‘vet’ heb ik zelf toegevoegd.
Luisteren naar leerkrachten
“De corona-epidemie gooide heel wat routines en verwachtingen overhoop, maar creëerde net zo goed kansen. Ook in het onderwijs, waar leerkrachten en directies zich van hun beste kant lieten zien. Het is vooral van belang dat het beleid niet alleen instructies en draaiboeken meegeeft, maar ook luistert. De voorbije maanden zijn we in het kader van ‘De Ronde van Brussel’ uitgebreid gaan praten met schoolteams. De leerkrachten die dagelijks in de weer zijn om onze ketjes het beste onderwijs te bieden, hebben heel wat ideeën voor het onderwijs van de toekomst. Ze benadrukken de nood aan een positief en realistisch beeld van de job als leerkracht en meer specifiek van een leerkracht in het Nederlandstalig onderwijs in Brussel.”
Leerkrachtentekort
“We zijn voorzichtig positief omdat er bij het begin van het nieuwe schooljaar geen onrustwekkende tekorten werden vastgesteld in het lerarenkorps. Waarschijnlijk door een combinatie van verschillende factoren, maar de Vlaamse maatregel om de anciënniteit uit andere sectoren voor zij- instromers te laten meetellen, is zeker een belangrijke stap in de goede richting. Gezien de noden, moeten we echter zeer waakzaam blijven en de uitbouw van een loopbaan in het onderwijs verder aanmoedigen. Daarom werken we een nieuwe campagne uit op sociale media en in het straatbeeld, om jongeren te motiveren om leerkracht in Brussel te worden. De huidige leerkrachten en het lesgeven in Brussel vormen het uithangbord. Met BXL ZKT LKR werken Brusselse leerkrachten samen met het Onderwijscentrum Brussel (OCB) acties uit rond het lerarentekort, het verloop in schoolteams en voor meer diversiteit binnen de teams. In samenwerking met Teach for Belgium en Baobab zetten we meer zij-instromers voor de klas. Het OCB staat in voor aanvangsbegeleiding op maat van de Brusselse stadsleerkrachten. Andere acties om jongeren en studenten warm te maken voor de lerarenopleiding zetten we verder. We versterken de Brusselse leraren- en graduaatsopleidingen met taalondersteuning Nederlands, Frans en Engels. Zo zorgen we voor sterke, meertalige leerkrachten, die beter voorbereid kunnen starten op de werkvloer.”
Ondersteunen van stadsleerkrachten & urban education
“Om in te spelen op de nieuwe vragen van scholen en schoolteams, past het OCB haar werking aan. We verkennen en ondersteunen pedagogisch/didactisch vernieuwende initiatieven. We versterken de inzet op vorming en ondersteuning van de schoolteams, en vooral op uitwisseling en expertisedeling tussen scholen. Hierbij hebben we expliciet aandacht voor digitaal- en afstandsleren. In de trajecten over urban education werken we met de scholen rond meertaligheid, taalscreening, talentontwikkeling en veerkracht. We starten met een OCB-helpdesk om snel in te spelen op nieuwe vragen. Scholen die stappen zetten rond vormen van meertalig onderwijs, kunnen rekenen op ondersteuning van het OCB. We lanceren drie nieuwe online platforms: ‘Communiceren met Ouders’,‘Brussel vol Taal’ en ‘Leerpad Armoede en Onderwijs’. We besteden meer aandacht aan keuzevaardigheden van leerlingen, sleutelcompetenties en STEM. We geven leerlingen extra mogelijkheden om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen en om hun studievaardigheden en zelfvertrouwen te versterken. Door tieners te begeleiden bij hun studiekeuze, zorgen we voor een betere afstemming tussen onderwijs en arbeidsmarkt.
Onderwijskansen versterken via IT, krachtig leesonderwijs, duaal leren,…
“Goed onderwijs geeft kansen aan alle leerlingen, is een belangrijke hefboom om elk talent te ontwikkelen en heeft bij uitstek een emanciperende kracht voor alle leerlingen, studenten en cursisten. Vorig schooljaar, in volle lockdown, is gebleken dat een performante IT-omgeving van het grootste belang is voor leerlingen en leerkrachten. Dit najaar brengen we de digitale noden van scholen verder in kaart. We werken een aangepast subsidiekader uit om leerlingen en leerkrachten van voldoende IT-materialen te voorzien. Brusselleer werkt samen met de Centra voor Volwassenenonderwijs aan nieuwe manieren om de digitale geletterdheid te verhogen en nieuwe vormen van afstandsleren, e-leren, smart learning te introduceren. We willen het leesplezier en de leesvaardigheid van alle leerlingen in het Nederlandstalig onderwijs in Brussel verhogen. Daarom helpen we scholen om een leesbeleid te ontwikkelen dat alle leerlingen de kans geeft om de eindtermen met betrekking tot lezen te halen. We werken hierbij complementair aan het project ‘Lezen op School’ van de Vlaamse Gemeenschap en betrekken daarbij naast de scholen ook OBib en de Brusselse bibliotheken. Wij voorzien een breed, sterk talig en divers educatief aanbod voor kinderen en jongeren tijdens de schooluren. We maken maximaal gebruik van de kansen die duaal leren kan bieden als een volwaardige leerweg. Via onze overeenkomst met Tracé Brussel, zet de VGC in op concrete acties om meer trajecten en meer diversiteit in de aangeboden opleidingen te bewerkstelligen. Met eigentijdse uitrustingsgoederen krijgen leerlingen alle kansen om de nodige competenties te verwerven en zich makkelijker in te schakelen in het reguliere arbeidscircuit. Ongekwalificeerd schoolverlaten moeten we verder terugdringen. Vroegtijdige schoolverlaters blijven we nauwgezet verder opvolgen. Kans en Abrusco breiden hun aanbod uit naar leerlingen in het basisonderwijs. We starten een onderzoek naar een schoolaanvullend en schoolvervangend aanbod voor leerlingen met specifieke zorgnoden. Met de resultaten maken we een plan voor de organisatie van een aanbod op maat. Kansenrijk onderwijs betekent ook dat we het gesprek aangaan met de welzijnssector om de dienstverlening rechtstreeks en laagdrempelig op de school te organiseren en te zorgen voor continuïteit en een efficiënte opvolging. We onderzoeken wat de impact is van onbetaalde schoolfacturen en kijken na hoe we deze problematiek op de beste manier kunnen aanpakken. Het OCB werkt zich in om armoedetrajecten te begeleiden volgens de aanpak van ‘Samen Tegen Onbetaalde Schoolfacturen’. Brussel is de grootste studentenstad van het land. We willen de studenten extra kansen geven om hun ding te doen in Brussel en zo bij te dragen tot een stad die actieve, creatieve en ondernemende jonge mensen aantrekt en bindt.”
Schoolinfrastructuur, capaciteit en kwaliteit van de leeromgeving
“Het Nederlandstalig onderwijs in Brussel blijft groeien. We zetten onverminderd in op het creëren van extra plaatsen, daar waar de noden het hoogst zijn, zodat elk kind kan rekenen op een kwaliteitsvolle plaats in het onderwijs. We maken daartoe goede afspraken met de inrichtende machten, de Vlaamse Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. We zien erop toe dat de projecten zo snel en efficiënt mogelijk worden gerealiseerd. Op 1 september openden de basisschool op de campus Porta 1030 in Schaarbeek, de Eugeen Laermans basisschool in Molenbeek, het nieuwe kleutergebouw van de Voorzienigheid in Sint-Lambrechts-Woluwe, de bijkomende verdieping op basisschool De Iris in Ukkel, de ontdubbelde basisschool Everheide in Evere, de Telescoop in Laken en de secundaire school op de campus Porta 1070 in Anderlecht. De leerlingen van het Imelda Instituut konden terecht op hun nieuwe St-Michelsite in Molenbeek. De leerlingen van het Lyceum Martha Somers verhuizen nog tijdens de herfstvakantie naar hun nieuwe lokalen op dezelfde site. Ook andere bouw- en renovatieprojecten zetten we verder met de opstart van minstens 14 schoolsites in het schooljaar 2020-2021. Intussen werken we op de Pachecosite in Brussel Stad verder aan de bouw van een nieuwe basis- en secundaire school en een kinderdagverblijf en worden de laatste voorbereidingen getroffen voor de grootschalige renovatiewerken in ‘gebouw 3B’ op de COOVI- campus in Anderlecht. De Leerwinkel Brussel, een samenwerking tussen de VGC en Tracé Brussel vzw, neemt zijn intrek op het Rouppeplein. Brusselaars vanaf 15 jaar, die op zoek zijn naar een Nederlandstalig educatief traject, kunnen er terecht voor informatie, begeleiding en oriëntering. Wij plannen ook bijkomende investeringen in het DKO, de gesprekken met schoolbesturen worden dit najaar verder gezet. Schoolgebouwen zijn veel meer dan een plaats waar leerlingen en leerkrachten verblijven. Het is de plek bij uitstek waar kinderen, ouders en buurt elkaar kunnen ontmoeten. Het moet een inspirerende omgeving vormen voor iedereen die er gebruik van maakt. Veiligheid en leefbaarheid zijn tevens essentiële voorwaarden om goed onderwijs te kunnen aanbieden. We engageren ons dan ook om kwaliteitsvolle, duurzame en functionele gebouwen te realiseren, die toekomstproof zijn.”
Naar een nieuwe Brede School in Brussel…
“Brede scholen zijn een meerwaarde voor iedereen die erbij betrokken is. We willen er meer kinderen en hun gezinnen mee bereiken. Om de Brusselse brede scholen te hervormen en verder uit te bouwen, doorlopen we het komende jaar een transitietraject dat mee bepaald wordt door de mensen die brede scholen in de praktijk vormgeven en er de vruchten van plukken. Ook het OCB blijft de Brusselse brede scholen inhoudelijk ondersteunen. Er gaat dit jaar extra aandacht naar het versterken van de coördinatoren, specifiek rond samenwerken en veranderingsprocessen.”
I have written about multilingualism and metropolitan education before (read it here).Today, I would like to focus on the “Promotion of Multilingualism 2019-2024” orientation paper published by the minister for the “promotion of multilingualism” in Brussels, Sven Gatz.
Policy paper
This paper concerns a new area of competence and serves to open up the debate, to inform and to inspire.
In the analysis of the environment, Brussels is presented in terms of its traditional multilingual history (French, Dutch) on the one hand, and its transformation into a multilingual, urban and international society (migration, international institutions, etc.) on the other. This reality requires and deserves a multilingual Brussels policy, because linguistic diversity is an essential part of the identity of the city’s inhabitants and ensures social and economic mobility and cohesion, etc. It is therefore essential that, in addition to developing their knowledge of the language spoken at home, the people of Brussels are able to use Dutch, French and English.
The policy paper envisages a key role for education by reinforcing existing initiatives and encouraging partnerships between the language communities. Businesses and civic organisations can also play a significant role when it comes to the language skills of their employees. Culture, youth, sport, welfare and care should be used as tools to further stimulate and support multilingualism among the inhabitants of Brussels.
The paper aims to portray Brussels as a multilingual region, ‘a laboratory and a pioneer in the field of multilingualism’.
… and metropolitan education
Teachers in Brussels are confronted with this multilingual reality on a daily basis: the linguistically diverse nature of the student population, the languages used in the environment, the different languages spoken by parents, etc.
On the one hand, school teams need to think about how to deal with this multilingual reality and even how to capitalise on it. On the other hand, schools should also focus on their pupils’ development of different languages (the language of instruction at school and foreign languages).
Dealing with the multilingual reality
It is crucial that teachers in the city develop a multilingual way of thinking and a multilingual perspective. You cannot treat multilingual pupils in the same way as monolingual pupils. A key didactic principle here is to “activate and use the pupil’s prior knowledge”. Activating and/or utilising the pupil’s prior linguistic knowledge must therefore be included in Brussels’ approach to education.
This means…
…that teachers in the city need to acquire knowledge of and insights into language acquisition and multilingual language development among children and young people;
…that teachers in the city need to make strategic and integrated use of the linguistic resources (e.g. the language spoken at home, metalinguistic awareness) of multilingual pupils (functional multilingual learning);
…that teachers in the city need to develop their pupils’ and their own knowledge, attitudes and skills with regard to dealing with language and language diversity (language awareness).
Acquiring multiple languages
Furthermore, education also has the task of “teaching” pupils several languages, in other words, foreign language education. Here, too, a multi-track approach is needed in a metropolitan context. The complex and diverse linguistic reality of our Brussels pupils requires a diverse approach, which needs to be reflected in the school’s own language policy. There is no single model that works for all schools and in all contexts. If the objective is that ‘all Brussels children should be proficient in at least Dutch, French and English by the age of 18’ (Gatz policy paper, 2019), then a combination of forms of bilingual and multilingual education, immersion education, native language support, intensive language proficiency education, forms of early and late start language learning, language-oriented vocational education and language stimulation outside school (hours), etc. will be required.
Read the orientation paper “Promotion of Multilingualism 2019-2024” in full:
Au sujet du multilinguisme dans un environnement bruxellois multilingue…
J’ai déjà beaucoup écrit sur le multilinguisme et l’enseignement en milieu urbain (voir ici). Aujourd’hui, je voudrais me concentrer sur la Note d’orientation 2019-2024 Promotion du Multilinguisme du ministre en charge de la « promotion du multilinguisme » à Bruxelles, Sven Gatz.
Note stratégique
Dans une note stratégique, les points d’action sont importants, mais cette note a surtout le mérite d’ouvrir le débat, d’informer et d’inspirer.
Dans l’analyse environnementale, Bruxelles est décrite d’une part sur la base de son histoire multilingue traditionnelle (français, néerlandais) et d’autre part sur la base de son évolution vers une société multilingue, urbaine et internationale (migration, institutions internationales, etc.). Cette réalité exige et a droit à une politique bruxelloise multilingue, car la diversité linguistique représente un élément essentiel de l’identité des Bruxellois, veille à une mobilité et une cohésion sociales et économiques, etc. Il est donc important que – outre un bon développement de la langue parlée au domicile – les Bruxellois puissent également utiliser le néerlandais, le français et l’anglais.
La note stratégique considère que l’enseignement a un rôle important à jouer en renforçant les initiatives existantes et en stimulant les partenariats entre les communautés linguistiques. Les entreprises et la société civile peuvent également jouer un rôle important à l’égard des compétences linguistiques de leurs collaborateurs. La culture, la jeunesse, le sport, le bien-être et les soins doivent constituer un levier pour continuer à stimuler et à soutenir le multilinguisme chez les Bruxellois.
La note vise à représenter Bruxelles en tant que région multilingue, « un laboratoire et une pionnière sur le plan du multilinguisme ».
…et enseignement en milieu urbain
Les enseignants en milieu urbain à Bruxelles sont confrontés quotidiennement à cette réalité multilingue : la diversité linguistique de la population d’élèves, les langues de l’environnement, la langue différente parlée par les parents, etc.
Les équipes scolaires doivent, d’une part, réfléchir à la manière dont elles gèrent cette réalité multilingue et même l’utilisent. D’autre part, les écoles doivent aussi s’atteler au développement de différentes langues auprès de leurs élèves (langue scolaire et les langues étrangères).
Faire face à la réalité multilingue
Il est important que les enseignants en milieu urbain développent une réflexion multilingue et un regard multilingue. Vous ne pouvez pas aborder des élèves multilingues comme s’ils ne parlaient qu’une seule langue. Un principe didactique essentiel consiste à « activer et utiliser les connaissances préalables de l’élève ». L’activation et/ou l’utilisation des connaissances préalables linguistiques (multilingues) de l’élève doivent donc aussi faire partie d’une approche pédagogique bruxelloise.
Cela signifie…
…que les enseignants en milieu urbain doivent acquérir des connaissances et une compréhension en termes d’acquisition d’une langue et de développement linguistique multilingue chez les enfants et les jeunes ;
…que les enseignants en milieu urbain doivent utiliser de manière stratégique et intégrée les ressources linguistiques (dont la langue parlée au domicile, la conscience métalinguistique) des élèves multilingues (apprentissage multilingue fonctionnel) ;
…que les enseignants en milieu urbain doivent développer des connaissances, des attitudes et des aptitudes chez les élèves et chez eux-mêmes en termes de gestion de la langue et de la diversité linguistique (sensibilisation linguistique, l’éveil aux langues).
Acquérir plusieurs langues
De plus, l’enseignement a aussi pour mission d’« enseigner » plusieurs langues aux élèves, l’enseignement des langues étrangères. Ici aussi, une politique sur plusieurs axes est nécessaire dans un contexte urbain. La situation linguistique complexe et variée de nos élèves bruxellois exige une approche différente qui doit être concrétisée dans une politique linguistique locale de l’école. Il n’existe pas de modèle unique fonctionnant dans toutes les écoles et tous les contextes. Si l’objectif est que « tous les enfants bruxellois maîtrisent au moins le français, le néerlandais et l’anglais à l’âge de 18 ans » (Note de politique Gatz, 2019), une combinaison de formes d’enseignement bilingue et multilingue, d’enseignement en immersion, de soutien de la langue maternelle, d’enseignement de solides compétences linguistiques, de formes d’enseignement linguistique précoce et tardif, d’enseignement professionnel axé sur la langue, de stimulation linguistique en dehors des heures d’école et des murs de l’école, etc. sera alors nécessaire.
Lisez ici la « Note d’orientation 2019-2024 Promotion du Multilinguisme » dans son intégralité :
Het concept “warm demander” is helemaal niet nieuw. Toch kreeg ik naar aanleiding van mijn blogpost Urban education, verbinding maken met ketten hierover verschillende vragen en reacties. Vanuit verschillende bronnen definieerde ik de “warm demander”-leerkracht als volgt: “Een “warm-demander-leerkracht” is enerzijds warm en hartelijk met de leerlingen, maakt verbinding vanuit een échte en oprechte interesse (high relationships) en is anderzijds veeleisend en streng, brengt structuur en discipline (high expectations). Deze dubbele leerkrachthouding is essentieel om effectief te zijn in een superdiverse klas.“
Ik wil jullie vandaag vooral toeleiden naar verschillende bronnen om het concept verder te verkennen en eventueel te vertalen in de school- en klaspraktijk.
Het begrip “warm demander” werd voor het eerst geïntroduceerd door Kleinfeld (1975) om effectieve leerkrachten te beschrijven in scholen in Alaska. Deze leerkrachten hanteerden enerzijds een heel warme leerkrachtenstijl, maar maakten ook gebruik van een veeleisende aanpak.
Bondy en Ross deden ook heel wat onderzoek rond het thema. In hun artikel The teacher as warm demander (2008) benadrukken ze dat het geloof in iedere individuele leerling de basis vormt van deze aanpak:
investeer in de ontwikkeling van relaties;
leer je leerlingen kennen, hun cultuur, hun wereld;
expliciteer verwachtingen.
De auteurs benoemen ook enkele strategieën die leerkrachten kunnen helpen om succesvolle “demanders” te worden:
ondersteun gericht het leren: “explain material thoroughly and in multiple ways”;
ondersteun positief gedrag: “accept problems as normal, and believe in students’ ability to improve“;
wees duidelijk en consequent: “repeat respectfully but insistently requests and remind students of the expectations”.
Sandilos, Rimm-Kaufman en Cohen publiceerden in 2016 een studie over de impact van “warm demander”-leerkrachten op de leerprestaties bij diverse leerlingengroepen. Ze stelden vast dat leerlingen meer leren van leerkrachten die hoge verwachtingen hebben en een gestructureerde leeromgeving creëren waarbij leerlingen steun ervaren bij hun inspanningen. Ze vonden minder evidentie rond het luik “warm”. Sandilos zegt hierover het volgende: “In this study, we just looked at how these different characteristics influenced academic outcomes, but it’s also important to understand how they play a role in cultivating other aspects of a student’s development, such as social skills or self-control. It’s possible that warmth and caring would play a greater role in this regard.”
Je vindt ongetwijfeld heel wat parallellen of overlappingen met andere concepten zoals cultureel responsief lesgeven, efficiënt klasbeheer, elementen uit de zelfdeterminatietheorie, leerlinggericht onderwijs,…
Hieronder deel ik nog enkele inspirerende en toegankelijke artikels over het thema:
Meer dan ooit is buitenruimte en de speelplaats van een school een belangrijke leeromgeving. Een speelplaats biedt niet alleen ruimte voor spel, sport, rust en gesprek, maar kan ook een krachtige leer- en zelfs lesomgeving worden. Ook de stad, in en rondom de school, biedt tal van mogelijkheden tot buitenles.
Klas in Brussel verzamelt heel wat mogelijkheden om gebruik te maken van de schoolomgeving om (breed) te leren.
Op Klascement vind je inspiratie, lessen, adviezen… om met je leerlingen buiten aan de slag te gaan (outdoor learning)!
MOS Vlaanderen ontwikkelde een inspirerend praktijkboek over buitenles “Klassen zonder muren”.
In de Onderwijsbibliotheek van het Onderwijscentrum Brussel (OCB) vind je heel wat informatie en literatuur over outdoor education. Het OCB ontwikkelt dit schooljaar ook een vorming over buitenles en Brusselse scholen kunnen ook terecht bij de MOS-begeleider van OCB voor ondersteuning.
…
Bekijk hier ter inspiratie de vele realisaties van het project ‘Buitenspel‘ van de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Via het project kregen de scholen subsidie en begeleiding om hun speelplaats in te richten. Een uitdagende buitenruimte op school biedt immers extra speel- en leerkansen!
Les enfants et jeunes bruxellois grandissent dans une société de plus en plus complexe et variée. L’inégalité sociale, le multilinguisme, la diversité culturelle et la pauvreté font partie de leur cadre de vie et ont un impact sur leur vie. Ils ont donc besoin de nombreuses compétences pour façonner leur vie et leur environnement au sein de cette complexité. Développer ces compétences n’est pas évident et nécessite une approche coordonnée et sur mesure de la part de tous ceux qui sont en contact avec ces enfants et ces jeunes.
Nos élèves n’ont pas tous accès à une offre extrascolaire, à l’aide ou au soutien nécessaires. Nos élèves n’ont pas tous la possibilité d’explorer le monde. Cependant, un environnement urbain offre de multiples opportunités. Une caractéristique importante d’un contexte urbain est en effet la concentration d’une offre extrêmement variée des différents secteurs, avec un lien direct ou indirect avec l’éducation : écoles, crèches et garderies extrascolaires ; accompagnement des élèves , initiatives destinées à la jeunesse, sportives, culturelles et de loisir ; écoles élargies, réseaux de quartier ; associations ethnoculturelles et organisations de quartier ; services communaux ; initiatives de soutien en termes d’apprentissage et d’études ; associations de lutte contre la pauvreté et services de soutien à l’éducation ; centres communautaires et bibliothèques ; bien-être des jeunes et aide à la jeunesse ; etc.
Cet environnement riche est composé de divers professionnels et bénévoles, qui travaillent chacun à partir de leurs propres vision, expertise et culture avec ces enfants et ces jeunes. Il faut par conséquent aussi investir énormément dans la coordination, les accords, etc. afin d’aboutir à une bonne collaboration. Ce n’est pas simple.
Bâtir des ponts
L’éducation urbaine implique donc aussi de bâtir des ponts. Les enseignants en milieu urbain doivent investir dans la connexion de la classe (au sein de l’école) avec le réseau plus vaste qui entoure l’enfant ou le jeune (en dehors de l’école) en fonction d’un développement large, intégral de la population d’élèves superdiversifiée. L’apprentissage large (actif, social et significatif) est nécessaire dans un contexte urbain pour pouvoir répondre aux grandes différences entre élèves et combler le fossé entre le cadre de vie des élèves superdiversifiés et l’enseignement.
Les Écoles Élargies, réseaux de quartier, initiatives Educare, Écoles pour ados, etc. sont des exemples de la manière dont cet environnement riche peut être réuni et dont l’apprentissage large peut être facilité.
Les enfants et les jeunes au centre
Mais il est possible d’aller encore plus loin ! La collaboration transformationnelle (Fukkinck, 2016) est la forme de collaboration la plus élaborée, tant en termes d’intensité que de pilotage. Il n’est plus question d’une bonne collaboration à partir d’une mission partagée mais dans le cadre de ce type de collaboration, on développe une offre commune à partir d’une finalité commune, où l’enfant ou le jeune représente le seul point de départ :
l’enseignement, l’éducation, le développement, loisir forment un tout et s’entremêlent ;
les enfants peuvent y apprendre et jouer, pendant et en dehors des heures d’école, et ont la possibilité de découvrir et de développer largement leurs talents ;
les accompagnateurs (enseignants, puéricultrices, enseignants ayant une formation sociale, éducateurs, bénévoles, etc.) forment une seule et même équipe ;
on travaille sur la base d’une ligne continue d’apprentissage et de développement pour les enfants de 0 à 12 ans, à partir d’une vision partagée par tous.
À Bruxelles, nous voyons un certain nombre d’écoles et d’écoles élargies rechercher une telle collaboration transformationnelle.
En résumé, nous pouvons attendre des enseignants en milieu urbain qu’ils s’engagent activement en faveur de l’apprentissage large. Le cadre d’apprentissage devient véritablement efficace si celui-ci peut se faire à partir d’une collaboration structurelle et systématique avec d’autres partenaires et secteurs. Lorsqu’on mise sur l’apprentissage large à partir d’une finalité commune avec différents secteurs, nous avons alors atteint l’utopie !
Children and young people in Brussels are growing up in a society that is becoming increasingly complex and diverse. Social inequality, multilingualism, cultural diversity and poverty are part of their world and have a real impact on their lives. As a result of this complexity, they need a lot of skills in order to be able to shape their lives and their environment. However, developing these skills is no easy task; it requires everyone who comes into contact with these children and young people to adopt a coordinated, tailor-made approach.
Not all our pupils have access to extracurricular opportunities, to the necessary help or support. Not all our pupils get the chance to explore the world. However, a metropolitan environment presents a lot of opportunities. One of the great things about the metropolitan context is that there is a concentration of a very diverse range of activities offered by various sectors with a direct or indirect link to education: schools, childcare and after-school care; pupil guidance centres; youth, sports, cultural and leisure initiatives; Community Schools, neighbourhood-oriented networks; ethnic and cultural associations and neighbourhood organisations; municipal services; learning and tutoring initiatives; poverty associations and parenting support services; community centres and libraries; youth welfare and youth assistance, etc.
This rich environment is home to a variety of professionals and volunteers, who work with children and young people based on their own vision, expertise and culture. And it is precisely for this reason that a great deal of time and effort is needed to create harmony and to come to agreements, in order to establish effective collaborations. And this is no easy task.
Building bridges
Urban education inevitably means building bridges. Teachers in cities need to invest in connecting the classroom (inside school) with the broader network around the child or young person (outside school) in order to stimulate the development of the superdiverse student population in a broad, integral way. In a metropolitan context, broad learning (active, social and meaningful) is necessary in order to respond to the considerable differences between pupils and to bridge the gap between the social environments of superdiverse pupils and education.
Community Schools, neighbourhood-oriented networks, educare initiatives, Tienerscholen (schools for teens), etc. are examples of how this rich environment can be brought together and how broad learning can be facilitated.
Children and young people come first
But we can take this a step further! Transformational collaboration (Fukkinck, 2016) is the most advanced form of collaboration in terms of both intensity and control. The focus is no longer on effective cooperation based on a shared mission; rather, this type of cooperation focuses on the development of a joint range of activities and programmes based on a common goal, in which the child or young person is the only starting point:
education, upbringing, development, care and leisure-time all merge and blend into each other;
children can learn and play, both during and after school, and are given opportunities to discover and broadly develop their talents;
supervisors (teachers, childcare workers, care coordinators, educators, volunteers, etc.) are part of one team;
it is centred around a continuous line of learning and development for children from 0 to 12 years of age, and around a vision that is shared by everyone.
In Brussels, we are seeing that a number of schools and Community Schools are seeking such transformational collaborations. If broad learning is implemented on the basis of a common objective shared by different sectors, then we will have achieved the best possible outcome!
to be continued (urban education, multilingualism, a minister and a policy paper)
Urban Education 