Hieronder vind je een verhelderende presentatie (1u – ENG – TeenYoga summit 2021) over onderzoeksresultaten ‘yoga op school’ door Dr. Sat Bir Singh Khalsa van de Harvard Medical School. De resultaten zijn hoofdzakelijk gebaseerd op onderzoek, ervaringen en initiatieven uit de VS.
In de presentatie komen oa volgende thema’s aan bod:
Waarom moeten we yoga onderzoeken?
Psychofysiologie van yoga
Impact van yoga op de hersenen
Stress management
Mind-body bewustzijn
Yoga voor kinderen en adolescenten
Yoga op school
Onderzoek naar yoga op school
…
Hij somt ook uitdagingen op die leerlingen ervaren en waar yoga een antwoord op kan bieden: stress, mentale gezondheid, schoolloopbaan, gedrag, fysieke gezondheid en aandacht.
Yoga has made a huge impact on our school… It is making our school a better place!
Verder verwijs ik nog graag even door naar een aantal aanvullingen en/of nuances vanuit de wetenschap:
Het Onderwijscentrum Brussel beschrijft de uitdagingen op het vlak van armoede in Brussel als volgt:
“De kinderarmoede in Brussel is zo hoog dat in elke Brusselse klas leerlingen zitten die in armoede opgroeien. Hoe zorgen we ervoor dat onderwijs een hefboom wordt voor de leerlingen die opgroeien in (kans)armoede? Welke inzichten hebben leerkrachten nodig om de mechanismen te zien die armoede veroorzaken? Hoe kijken zij naar hun leerlingen, hun ouders en hun omgeving en hoe maken ze verbinding? Hoe slagen leerkrachten in een kwaliteitsvolle interactie met hun leerlingen Hoe werk je op school financiële en andere drempels weg voor kinderen en gezinnen in armoede Hoe kunnen zij maximaal deelnemen aan onderwijs? Welke extra kansen en stimulansen hebben zij nodig en hoe kunnen we die bieden? Welke netwerken helpen hierbij? Hoe gaan we met leerlingen en hun ouders in dialoog?” (zie “Zeven ondersteuningsthema’s voor het schooljaar 22 – 23“).
Het OCB werkt met een armoedeconsulent om het armoedethema concreet invulling te geven in de werking.
In dit blogbericht vind je een selectie van boeken, websites en plannen die ondersteunend en inspirerend zijn om te werken aan een armoedebeleid op school. Deze basisbronnen verwijzen verder door naar tal van interessante artikels, onderzoeken, meer specifieke informatie,…
Boeken
Een eerlijke kans, Basisonderwijs voor kinderen in kansarmoede (2014) van Albert Janssens en Daniël Trimbos bespreekt vanuit getuigenissen een aantal belangrijke armoedethema’s en biedt houvast om aan de slag te gaan.
In Spelen in zwarte sneeuw (2016) schreef Bruno Vanobbergen als Kinderrechtencommissaris een manifest voor de belangen van kinderen die opgroeien in armoede.
Arm kind (2017) van de Koning Boudewijnstichting is ondersteunend in het communiceren over kinderarmoede (constructief en niet stigmatiserend). Lees ook deze Zoom over armoede bij kinderen (2018) van de Koning Boudewijnstichting.
De website ‘Kleine Kinderen, Grote Kansen’ ondersteunt professionals om met kinder- en kansarmoede om te gaan. Deze site reikt hiervoor hefbomen aan en biedt inspiratie.
Diversiteit in Actie (DIVA)
Diversiteit In Actie wil lerarenopleiders en leraren (in opleiding) op een interactieve manier professionaliseren en inspireren om actief aan de slag te gaan met diversiteit.
Steunpunt Diversiteit en Leren (SDL)
Steunpunt Diversiteit en Leren biedt een wetenschappelijk onderbouwde ondersteuning met betrekking tot het thema ‘Omgaan met diversiteit’, waaronder armoede en sociale ongelijkheid.
Krijt
Krijt ondersteunt scholen en hun partners zodat alle leerlingen in armoede of kwetsbare posities gelijke kansen krijgen.
De taalbarometer was én blijft één van de belangrijkste projecten van Rudi Janssens (overleden zomer 2021). Rudi werd gewaardeerd voor de kwaliteit van zijn werk en de nuance waarmee hij zijn boodschap bracht. De publicatie ‘20 jaar BRIO-taalbarometeronderzoek’ (R. Janssens † en M. Saeys, 2022) reflecteert over dit onderzoek naar taal en taalgebruik in het meertalige Brussel. Het grootste deel van de huidige tekst werd nog door Rudi geschreven.
Het boekje blikt terug op de historische en politieke context die leidde tot het Brussels taalbarometeronderzoek. Een aantal resultaten uit 20 jaar onderzoek worden gebruikt om duiding te geven bij ‘de manier waarop de communicatie in een meertalige stad zich ontwikkelt’. Er wordt ook stilgestaan bij de relatie tussen taal en identiteit en de taalkundige uitdagingen voor Brussel.
Uit de conclusies…
“Uit het laatste taalbarometeronderzoek bleek dat 90% van de bevraagde Brusselaars voorstander is van twee- of meertalig onderwijs; dat de Brusselaars zich ongeacht hun thuis- of gebruikstaal met hun stad kunnen identificeren; dat meertaligheid op de Brusselse arbeidsmarkt toenemend een noodzaak wordt; en dat bijna de helft van de interacties met buren meertalig zijn. De inwoners van Brussel zijn zich dus uitermate bewust van hun linguïstische realiteit, evenals van het belang van twee- of meertaligheid als voorwaarde om actief te kunnen deelnemen aan, maar ook deel uit te maken van, die Brusselse samenleving.”
“Een onderwijsreorganisatie die meer aandacht biedt aan talenonderwijs, waarbij het onderwijs van beide gemeenschappen nadruk legt op de kennis van het Nederlands, het Frans en het Engels, dringt zich op. Gelet op de toenemende taaldiversiteit bij Brusselse leerlingen stoot het huidige taalonderwijsmodel op grenzen.”
Lees de volledige publicatie hier(PDF, 45p., 787 kB).
In de plenaire vergadering van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van 2 december 2022, werden oa twee initiatieven voorgesteld, één met focus op ouders in een kwetsbare situatie en een ander over ondersteuning van scholen met cognitief sterk functionerende leerlingen.
Project Hopon & Connect van I-mens (ouderbetrokkenheid)
In het antwoord van de minister krijg je een overzicht van de werking, bereik en resultaten (oa concrete hulp en ondersteuning van de ouders + versterking van de werking van scholen tav kwetsbare ouders). Verder worden ook enkele andere, complementaire initiatieven voorgesteld.
De minister geeft een overzicht van wat Brussel en Vlaanderen aanbiedt op het vlak van cognitief sterk functionerende leerlingen en hoe Brusselse scholen hier al dan niet op ingaan. De minister en de raadsleden delen de bezorgdheid dat de nood bij deze leerlingen en hun ouders nog niet altijd een antwoord krijgt.
Auteur en stadsgids Hans Vandecandelaere onderzocht de voorbije jaren de impact van de hyperdiversiteit in Brussel op huisvesting, armoede, gezondheidszorg, cultuur, religie, economie, ouderen, jongeren én ook onderwijs. Hij vertaalde 160 interviews, recente studies en zijn observaties in de reeks ‘Hyperdivers Brussel in 42 afleveringen’. Voor onderwijs sprak hij ook met het Onderwijscentrum Brussel en liet hij zich inspireren door deze blog Urban Education.
Afleveringen 33 tot 38 verkennen hyperdiversiteit in het leerplichtonderwijs…
Topscholen en zinkende schepen (aflevering 33) gaat over onderwijskwaliteit, diverse leerlingen en het lerarentekort. De kloof én de verbinding tussen school en ouders komt aan bod in De schoolpoort als grens (aflevering 34). In ‘Êtes-vous belge comme nous, monsieur?’ (aflevering 35) verkent hij de wereld van Brusselse kinderen en jongeren. Landstalen op school (aflevering 36) benoemt de uitdagingen op het vlak van taalonderwijs en meertaligheid, en Talenknobbels (aflevering 37) gaat op zoek naar initiatieven en visies over meertalig onderwijs. In Timmeren aan de weg (aflevering 38) worden enkele kleine en grote innovaties voorgesteld die willen bijdragen aan goed onderwijs in een hyperdiverse omgeving.
Maar ook heel wat andere afleveringen helpen ons om het onderwijs in Brussel anders te bekijken én beter te begrijpen.
In zijn laatste aflevering Samenleven besluit Hans Vandecandelaere als volgt:
Waarover moeten we het in hyperdivers Brussel eens zijn en waarover mag het botsen? Samenleven veronderstelt geen gedeelde waarden en normen, maar er moet wel een consensus zijn over de basisprincipes. En verder is het een zaak van mensenwerk, stedelijke pedagogie, learning by doing, telkens opnieuw, en liefst op een zo lokaal mogelijk niveau.
Toen Antoine de Saint-Exépury Le Petit Prince schreef, was er nog geen sprake van het begrip ‘mindfulness’. Het woord werd in het begin van de 20ste eeuw al een eerste keer gebruikt (door Thomas William Rhys Davids, 1910), maar kreeg pas écht ingang in de jaren ’80 via het werk van Jon Kabat-Zinn. Het concept achter het woord daarentegen is duizenden jaren oud.
Le Petit Prince is een heel mindful boekje (zowel door het verhaal als de leeservaring).
Lees even mee in hoofdstuk 25… LePetit Prince ziet de mensen om zich heen niet meer stilstaan, niet meer tot rust komen, niet meer aanwezig zijn in het hier en nu: « Les hommes, ils s’enfournent dans les rapides, mais ils ne savent plus ce qu’ils cherchent. Alors ils s’agitent et tournent en rond.»; « Les hommes de chez toi cultivent cinq mille roses dans un même jardin, et ils n’y trouvent pas ce qu’ils cherchent.»
Tegelijkertijd toont Le Petit Prince hoe het wel kan: bewust je aandacht richten in hier en nu: « Tu entends, nous réveillons ce puits et il chante.»; « Ce qu’ils cherchent pourrait être trouver dans une seule rose ou un peu d’eau. »; « Les yeux sont aveugles. Il faut chercher avec le coeur. »
De negen attitudes die belangrijk zijn voor een succesvolle mindfulnesspraktijk (Dr. Jon Kabat-Zinn), beschrijven mooi de houding van Le Petit Prince…
Neem een beginnersblik aan en kijk met verwondering naar alles en iedereen. (beginnersblik)
Leer neutraal te kijken en te luisteren. Zonder oordeel, zonder interpretatie… (niet oordelen)
Heb de moed om bepaalde situaties te accepteren en met deze realiteit aan de slag te gaan. (aanvaarden)
Laat de dingen zijn zoals ze zijn en laat los. (loslaten)
Wees trouw en betrouwbaar ten aanzien van jezelf, de ander en je omgeving. (vertrouwen)
Doe de dingen nu, niet morgen en hou vol. (geduld)
Probeer niet altijd zelf actief te participeren of in te grijpen in alles wat er in en rondom jou gebeurt. (niet streven)
Wees dankbaar voor wie je bent, dat je er bent én (onder)steun anderen. (dankbaar en vrijgevig)
Je moet Le Petit Prince natuurlijk niet lezen omwille van mindfulness of vanuit een mindfulnessbril! Laat dit blogbericht een prikkel zijn om, via deze Kleine Prins, jezelf en de wereld om je heen met andere ogen te bekijken. We hebben die Kleine Prins vandaag heel hard nodig…
Lees hier meer over mindfulness (bij kinderen en jongeren).
Het Onderwijscentrum Brussel beschrijft de uitdagingen op het vlak van ouderbetrokkenheid in Brussel als volgt:
“Werken aan ouderbetrokkenheid op school betekent dat je heel concreet inzet op samenwerking, communicatie en het stimuleren van een onderwijsondersteunend thuisklimaat. Het doel is de leer- en ontwikkelingskansen en het welbevinden van alle leerlingen te verhogen.
Brussel kent een grote culturele, talige en socio-economische diversiteit. Een positieve en open attitude, gelijkwaardig partnerschap tussen school en ouders en onderling vertrouwen zijn belangrijke ingrediënten voor een goede school-oudersamenwerking. Om dit allemaal te realiseren is het essentieel dat de school en ouders elkaar leren kennen.” (zie “Zeven ondersteuningsthema’s voor het schooljaar 22 – 23“)
In dit blogbericht vind je een selectie van boeken, websites en visieteksten die ondersteunend en inspirerend zijn voor een ouderwerking in een grootstedelijke en meertalige context. Deze basisbronnen verwijzen telkens ook verder door naar tal van interessante artikels, onderzoeken, meer specifieke informatie,…
Boeken
Ouderbetrokkenheid 3.0.
Ouderbetrokkenheid gaat eigenlijk niet over ouders, maar over leerlingen. Onderzoek laat zien dat leerlingen zich beter ontwikkelen en betere resultaten halen als hun ouders betrokken zijn bij school.
Van eiland naar wij-land
Deze inspiratiegids voor goede samenwerking tussen ouders en secundaire scholen stelt een partnerschapsmodel voor met drie actoren: ouders – school – leerling, met als belangrijk doel: de drempel verlagen voor kwetsbare groepen in de samenleving.
Leraren en ouderbetrokkenheid
Deze reviewstudie biedt heel wat informatie over de effectiviteit van ouderbetrokkenheid en de rol die leraren daarbij kunnen vervullen.
Websites
Samen met Ouders
Op de website Samen met Ouders vind je een online coachingstool die secundaire scholen wil ondersteunen in hun zoektocht naar manieren om ouderbetrokkenheid te versterken.
Communiceren met Ouders
Communiceren met Ouders bevat tips, instrumenten en materialen die kunnen helpen bij de samenwerking en communicatie met ouders. Een aantal van de producten kun je ofwel downloaden via deze website ofwel op maat van je school maken via een tool.
Verder vind je nog heel wat informatie op de websites van de ouderkoepels: KOOGO, VCOV en GO! ouders.
Het onderwijsmagazine Klasse verzamelt een schat aan informatie, tools, filmpjes en praktijkvoorbeelden over ouderbetrokkenheid.
Visieteksten
Ouderbetrokkenheid als basis
De cel ouderbetrokkenheid van de drie ouderkoepels GO!-ouders, KOOGO en VCOV, heeft een visietekst ouderbetrokkenheid opgesteld die gebaseerd is op de ervaring en inzichten van de 3 ouderkoepels.
Samenwerking tussen ouders en school
De Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) keurde in 2001 een visietekst goed over de samenwerking tussen ouders en school. De tekst werd verder uitgewerkt rond een aantal basisvragen.
Ontwikkelingsmodel ouderbetrokkenheid
Het OCB plaatste de verschillende aspecten die belangrijk zijn bij de uitbouw van een ouderbeleid in één model.
Het interfacultair college Lessen voor de 21ste eeuw van de KUL biedt lessen aan om vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines na te denken over mens, maatschappij en wetenschap in de 21ste eeuw. Onderzoekster Katleen van der Gucht, medeoprichtster en directrice van het Leuven Mindfulness Center, gaf er op 13 december 2021 een les over Mindfulness. Onderaan dit bericht vind je de link naar een opname van deze les.
In de les gaat het eerst over wat mindfulness precies is (vanuit de definitie van Jon Kabat-Zinn) en wat wetenschappelijk aantoonbare resultaten zijn (op het vlak van stemmingsstoornissen, depressie, chronische pijn, verslavingen). Katleen van der Gucht bespreekt ook kort de evidentie in niet klinische contexten, zoals scholen (oa reductie in symptomen van depressie, angst en stress – zie opname vanaf 21m20s).
Daarna zoomt ze in op de werkingsmechanismen. Ze bespreekt hierbij achtereenvolgens de impact van mindfulness op neurale netwerken, psychologische processen, gedragsveranderingen en tenslotte fysiologische en cellulaire processen.
Ze benadrukt dat Mindfulness een training is. Dit betekent dat je gemotiveerd en bereid moet zijn om op regelmatige basis te oefenen (+ belang van een kwaliteitsvol programma en trainer). Het is niet schadelijk op voorwaarde dat je het geleidelijk opbouwt, zoals bij iedere training. Net omdat het een training is, verloopt bijvoorbeeld ook de implementatie in onderwijs niet makkelijk (zie Myriad).
In haar blik naar de toekomst ziet Dr. Katleen van de Gucht Mindfulness een rol spelen in de toenemende uitdagingen op het vlak van mentaal welzijn en het omgaan met de klimaatverandering.
Je kan de les (13 december 2021) van Katleen van der Gucht hier bekijken. In het tweede deel van de opname kan je ook nog een panelgesprek en vragenronde over het thema volgen.
Meer over Mindfulness op school en in de klas kan je hier lezen.
In de plenaire vergadering van de Raad van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van 28 oktober 2022, kwamen twee thema’s aan bod, die ook vaak een plaats krijgen op deze blog: armoede en taal.
Brusselse scholen, kinderarmoede en schoolmaaltijden
Minister Gatz geeft volgende informatie rond het thema: “Zoals u weet, hebben we in het Meerjarenplan van de VGC een subsidiebedrag van telkens 750.000 euro ingeschreven voor 2023 en 2024 als bijdrage in de schoolonkosten. Met die middelen worden scholen ondersteund om de ouderbetrokkenheid te bevorderen en de toegang tot het welzijnswerk voor de meest kwetsbare, kansarme gezinnen te verzekeren. Via dat subsidiekader willen we tegemoetkomen aan specifieke noden van leerlingen uit de meest kwetsbare gezinnen. Elke aanvragende school krijgt van het totale beschikbare subsidiebudget een aandeel toegekend, dat overeenkomt met zijn aandeel leerlingen dat aantikt op de volgende socio economische status (SES)-indicatoren, zijnde het opleidingsniveau van de moeder en/of het ontvangen van een schooltoelage.
Wat de cijfers betreft, moesten in het aanvraagformulier van de subsidie ‘Schoolonkosten’ de doelstellingen aangeduid worden waarvoor de school de subsidie prioritair wil inzetten. Scholen konden meerdere prioritaire doelstellingen aanduiden. Voor 183 vestigingsplaatsen dienden 147 scholen een dossier in. Voor het basisonderwijs gaf 89 van de 115 scholen aan de subsidie, al dan niet gedeeltelijk, te zullen gebruiken voor tussendoortjes en/of (warme) maaltijden. In het secundair onderwijs geven 13 van de 31 scholen hetzelfde antwoord.”
Taalstimulering op school via taaltutoren
Minister Gatz beschrijft het nieuwe initiatief van taaltutoren in het secundair onderwijs als volgt: “In een aantal secundaire scholen stellen we belangrijke noden vast op het vlak van de taalvaardigheid Nederlands. Om tegemoet te komen aan die nood willen we studenten en vrijwilligers inschakelen als taaltutoren om taalstimuleringsactiviteiten binnen de schoolcontext te begeleiden. Het project zal gradueel uitgerold worden. We starten dit schooljaar in het Technisch Instituut Don Bosco.
Op een vast moment in de week worden er gedurende 4 uren extra oefenkansen Nederlands gecreëerd, met doelgerichte linken naar het reguliere curriculum. Dit vaste moment vormt geen vervanging van het bestaande aanbod. De taaltutoren worden ofwel aanvullend aan het bestaande aantal lestijden ingezet, ofwel geven ze zinvolle invulling tijdens studiemomenten. Er wordt minimum een taaltutor voorzien per tien leerlingen.
De taaltutoren zijn studenten of vrijwilligers die zich willen engageren om met jongeren en taal aan de slag te gaan. We richten ons hierbij in de eerste plaats op het Nederlandstalige hoger onderwijs in Brussel, met voorrang voor studenten uit de leraren- of taalkundige opleidingen.
De taaltutoren krijgen een basisopleiding vanuit de onderwijsondersteunende partners, zoals het Onderwijscentrum Brussel, Huis van het Nederlands en Ligo Brusselleer. Ze worden nadien verder door hen begeleid. “
Verder was er ook nog een debat over de impact van de energiecrisis op scholen en de Brusselpremie voor leerkrachten. Je kan het allemaal hier lezen.
Het boek “Hoe is jouw weertje?” (2022) van Katrien Goossens, Isabelle Goris en Hanne Vanmierlo, is een praktijkboek over omgaan met emoties in de klas (basisonderwijs). De auteurs, verbonden aan het expertisecentrum Education & Development van UCLL, hanteren twee principes die geïnspireerd zijn door mindfulness:
het oefenen in bewustzijn, de automatische piloot on hold zetten;
de accepterende houding, een houding van mildheid en niet oordelen.
Deze principes vormen de basis om te werken aan emotieregulatie. Emotieregulatie heeft oa een positieve impact op veerkracht, relationele vaardigheden, zelfvertrouwen en focussen. Door op jonge leeftijd preventief te werken aan het omgaan met emoties, wordt een goede basis gelegd voor mentaal welbevinden op langere termijn.
Bewust-zijn
Bewust zijn wil zeggen dat je er helemaal bent, fysiek en mentaal, dat je je volledige aandacht in het nu brengt. Werken aan meer bewustzijn doe je met kinderen door aandacht te geven aan de adem en de zintuigen, door het lichaamsbewustzijn te vergroten en door emoties te leren kennen en ervaren.
Accepterende houding
Accepteren wil zeggen dat je niet (ver)oordeelt wat er is, wat je voelt, denkt of ervaart. Een accepterende houding betekent dat kinderen leren aanvaarden wat er is en dit gebruiken om iets te veranderen en om te verbinden met anderen.
Emotieregulatie
Bij emotieregulatie leren kinderen gebruikmaken van strategieën om met emoties om te gaan. Bewustzijn en accepteren zijn hierbij de eerste stappen.
In het tweede, uitgebreide deel van het boek worden bovenstaande inzichten omgezet in concrete oefeningen. Enkele voorbeelden:
Aandacht bij je zintuigen: bv. geblinddoekt proeven van een rozijn; voelen van tekening op de rug.
Aandacht bij je ademhaling: bv. blaasspelletjes; ademhalingsmeditatie.
Lichaamsbewustzijn: bv. bodyscan; dierenyoga.
Emoties leren kennen, accepteren en reguleren: bv. emoties vertalen naar lichaamstaal; elk gevoel heeft een plekje.
In het slotwoord wordt nog een belangrijke boodschap meegegeven: “Inzetten op welbevinden in de klas is een proces. Je hoeft je dagdagelijkse lespraktijk niet om te gooien om ermee aan de slag te gaan. Het vraagt geen grootse daden of ingrijpende veranderingen. Heel wat korte en langere activiteiten kunnen geïntegreerd worden binnen de door jou opgestelde doelen en planning.”
Meer over mindfulness op school en in de klas kan je hier lezen.
Urban Education 