Anderstalige Nieuwkomers (AN) zijn een belangrijke doelgroep voor scholen, en zeker ook voor scholen in een grootstedelijke context (zie enkele recente cijfergegevens voor Vlaanderen onderaan dit bericht – actuele cijfers ook voor Brussel vind je via AGODI).
Naast de reguliere ondersteuningsmogelijkheden vanuit de Vlaamse gemeenschap, neemt het Nederlandstalig onderwijs in Brussel met de steun van VGC en het Onderwijscentrum Brussel nog enkele aanvullende initiatieven om deze doelgroep zo goed mogelijk te begeleiden.
De Brusselse Lenteschool en Zomerschool voor anderstalige nieuwkomers
Ondertussen 12 jaar geleden werd voor de eerste keer de Brusselse Zomerschool voor anderstalige nieuwkomers georganiseerd. De Lente/Zomerschool is een talig speelplein voor anderstalige nieuwkomers van 6 tot en met 12 jaar. Ze krijgen een intensief taalaanbod en leren zo al spelend Nederlands met de nadruk op spreekdurf en mondelinge vaardigheden. Een gemotiveerd en ervaren team van begeleiders werkt een divers en uitdagend activiteitenaanbod uit dat aansluit bij de leefwereld en de talenten van de kinderen.
Het Groeiboek anderstalige nieuwkomers
In samenwerking met een intervisiegroep van leerkrachten van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel, ontwikkelde het Onderwijscentrum Brussel een Groeiboek(gratis downloadbaar). In dit groeiboek werden tools en informatie verzameld om als school en leerkracht om te gaan met deze doelgroep: onthaaltraject, schoolorganisatie, pedagogisch-didactische aanpak, samenwerking met ouders en samenwerking met partners.
Ondersteuning, vorming en intervisie voor leerkrachten die werken met nieuwkomers
Het Onderwijscentrum Brussel organiseert jaarlijks vormings- en intervisiemomenten voor leerkrachten van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel. Scholen kunnen ook een ondersteuningsvraag stellen om zich te professionaliseren ten aanzien van deze specifieke doelgroep.
Taalkot
Jongeren uit het Brussels deeltijds onderwijs of leertijd die nog weinig Nederlands kennen, kunnen in het Taalkot op een aantrekkelijke en interactieve manier hun basiskennis Nederlands versterken. Een belangrijke doelgroep van het Taalkot zijn anderstalige nieuwkomers. Onder deskundige begeleiding ontwikkelen deze jongeren hun functionele taalvaardigheden Nederlands in functie van hun opleiding en stage. Het aanbod is afgestemd op de leefwereld van de jongeren, hun leersnelheid en taalniveau.
“Zolang je maar in hen gelooft. En ze tijd geeft om zich te ontplooien.” – Matthias Lauwers, vervolgcoach in Klasse
“Je kunt gedrag op de lange termijn niet sturen door simpelweg tegen leerlingen te zeggen dat ze zich moeten gedragen. Het gedrag moet onderwezen worden volgens een curriculum, net zoals je elk ander vak zou onderwijzen.”
Gedrag van leerlingen en klasmanagement zijn en blijven een grote uitdaging voor (beginnende) leerkrachten in een grootstedelijke context… én dat is normaal!
Zo zien we een aantal kenmerken in grootstedelijke contexten die de leerkracht extra op de proef stellen: grote culturele, talige en sociaal-economische verschillen bij de leerlingen; afwezigheid en spijbelen; ouderbetrokkenheid en diverse ouderpopulatie; leerkrachtentekort en verloop; weinig diversiteit in schoolteam; stedelijke stressoren;…
Vanuit allerlei hoeken krijg je methodieken en technieken aangereikt die dé oplossing zouden zijn voor problemen van klasmanagement en gedrag (van beloningssystemen tot specifieke opvoedingsmodellen). Methodes en methodieken zijn nuttig en nodig, maar zijn pas effectief als ze ingezet worden op een stevige onderbouw:
een steunende en ondersteunende schoolcultuur, waar directie en collega’s gedrag van leerlingen en klasmanagement zien als een gezamenlijke verantwoordelijkheid;
aanvaarden dat werken met leerlingen en klasgroepen met moeilijk gedrag normaal is;
kennis en inzicht hebben over leerlingen die opgroeien in een grootstedelijke omgeving, die meertalig worden opgevoed, die aan onderwijs participeren vanuit armoede, die een anders culturele achtergrond hebben,…;
over vaardigheden beschikken om goed en kwaliteitsvol les te geven met inzet van een brede waaier aan didactische en pedagogische principes;
geloven in alle leerlingen en investeren in het maken van verbindingen;
geloven in de impact die je hebt als leerkracht en de lat hoog leggen voor elke leerling.
Het is bovendien belangrijk aandacht te hebben voor vier basiselementen voor een efficiënt klasbeheer (Redant, 2015): controle (weet wat er gebeurt in de klas en zorg voor proactief en reactief aanpakgedrag), tempo (geef goed voorbereid en vlot les met voldoende voortgang en voldoende rustmomenten), motivatie (trek en houd de aandacht vast) en duidelijkheid (expliciteer verwachtingen naar inhoud én vorm). Zowel bij de voorbereiding van lessen als bij de reflectie achteraf kunnen deze 4 vragen helpen (zie ook checklist Redant, 2015): (1) Hoe zorg(de) ik voor controle? (2) Is/was het tempo oké? (3) Heb/had ik aandacht voor het creëren en vasthouden van motivatie? (4) Ben/was ik duidelijk over de inhoud en de afspraken binnen de les? (Deze 4 bouwstenen sluiten heel nauw aan bij strategieën die uit onderzoek effectief blijken te zijn, zie Marzano, 2010).
Ook de ATTEND-aanpak die Katelijne Van Lommel beschrijft in haar boek ‘sprekende HARTEN, strijdende ZWAARDEN’ biedt een breder kader en een stevige onderbouw. De aanpak bestaat uit 3 fasen: (1) vertrek vanuit een positief mensbeeld; (2) breng oorzaken en betekenissen van moeilijk gedrag nauwgezet in kaart; (3) handel pedagogisch zowel preventief als curatief, werk ontwikkelings- en herstelgericht.
Als bovenbouw kunnen dan specifieke methodieken en technieken gehanteerd worden (gebaseerd op motivatietheorieën, opvoedingsmodellen, gedragstheorieën,…). Mogelijkheden bij de vleet. Ze zullen slechts een meerwaarde creëren in de mate dat ze aansluiten bij de eigenheid van school, leerkracht en leerling én steunen op de hierboven beschreven onderbouw.
Aanvullende informatie:
Uit waardevolle tips van de Teacher Tapp-gebruikers (2023), werden tien tips voor (startende) leraren geselecteerd :
1. Installeer duidelijke regels die consequent worden opgevolgd. 2. Wees jezelf en handel op een manier die bij jou als persoon past. 3. Bouw sterke relaties op met je leerlingen. 4. Zoek steun bij collega’s en andere hulpbronnen. 5. Wees geduldig en geef jezelf tijd om te groeien. 6. Zorg voor een goede voorbereiding en structuur in je lessen. 7. Investeer in professionele ontwikkeling. 8. Begin met kleine, haalbare acties en werk stap voor stap aan verbeteringen. 9. Laat je niet ontmoedigen door fouten en leer van je ervaringen. 10. Blijf reflecteren, en pas je handelen hierop aan.
Youki Terada beschrijft vanuit onderzoek 8 proactieve klasmanagementstrategieën in dit artikel (Edutopia). Centraal in deze strategieën staan: relaties, duidelijkheid en consistentie. Enkele strategieën worden geïllustreerd met filmpjes, zoals hier: “making connections”…
Deze publicatie van EEF (The Education Endowment Foundation, London) formuleert 6 pijlers die hier nauw bij aansluiten:
Ik wil nog even inzoomen op het concept warm demander(oa Kleinfeld, 1972) dat belangrijk is voor klasmanagement in een grootstedelijke omgeving. Dit concept bevestigt het belang van de hierboven voorgestelde aanpak.
Moeilijke klassen in grootstedelijke omgevingen hebben nood aan ‘warm-demander-leerkrachten’. Deze leerkrachten zijn enerzijds warm en hartelijk met hun leerlingen, maken verbinding vanuit een échte en oprechte interesse (high relationships) en zijn anderzijds veeleisend en streng, brengen structuur en discipline (high expectations).
Diversiteit is een kernthema in de werking van het Onderwijscentrum Brussel (OCB) en verdient dan ook permanent aandacht in de interne en externe werking!
In het kader van een sectoroverschrijdend professionaliseringstraject over werken in en met superdiversiteit (VGC), kreeg ik volgende vraag:
Hoe maakt het OCB haar medewerkers sterker op het vlak van omgaan met diversiteit ?
In het OCB zie ik 3 belangrijke sporen, die werken aan het ontwikkelen van attitudes, visies en vaardigheden bij de medewerkers in het omgaan met diversiteit:
Organisatiecultuur
Het OCB voegde aan de organisatiewaarden van de VGC (dienstbaar zijn, integer handelen, betrokken zijn) nog drie eigen pijlers toe:
transformatief sturen
communicatief handelen
inclusief denken
Vooral de laatste pijler speelt heel sterk in op de uitdaging ‘omgaan met diversiteit’. Inclusief denken gaat er volgens Boerwinkel van uit dat welzijn, succes en resultaten niet kunnen verkregen worden ten koste van de ander of zonder de ander. Door de ander niet in het eigen denken te betrekken, word je ook zelf benadeeld. Dit inzicht vertaalt zich heel concreet in de werking van OCB: de communicatie, interactievormen, begeleidingsstrategie,…
Het OCB werkt met zijn medewerkers actief rond deze pijler van de organisatiecultuur, bv. als belangrijk onderdeel in het introductieprogramma; toegepast als gedragsindicatoren bij de jaarlijkse functioneringsevaluatie;…
= ontwikkelen van attitude
Visies
Het OCB laat zich inspireren door een veelheid aan visies, inzichten, methodieken en tools mbt omgaan met diversiteit en differentiatie omdat…
diversiteit zo breed en divers is;
diversiteit contextafhankelijk is;
omgaan met diversiteit een proces is!
Zo baseren we ons oa op visies en tools die het resultaat zijn van onderzoekstrajecten: DIVA, Potential, Validiv/metrotaal,… waarbij we zowel aandacht hebben voor het leren in diversiteit als leren voor diversiteit, creëren van inclusieve leeromgevingen,…
Om deze visies te bundelen en te vertalen naar de opdrachten van de medewerkers zijn er binnen OCB expertisedragers aan de slag (die zich toeleggen op deelaspecten van diversiteit), werkt er een ervaringsdeskundige in de armoede en sociale uitsluiting in het team,…
= ontwikkelen kennis en visie
Interne professionalisering
Attitude, kennis en visie (punten 1 en 2) zijn de onderbouw in de ontwikkeling van vaardigheden bij de medewerkers om elkaar en de leerkrachten te begeleiden in het omgaan met diversiteit.
Het intern professionaliseringsbeleid over ‘omgaan met diversiteit’ is een permanent proces dat vorm krijgt via studie- en trainingsdagen (met inzet van interne en externe expertise), buddywerking, regioteam-ondersteuning, interne inspiratiedagen, advies vanuit ervaringsdeskundigheid,…
= ontwikkelen van vaardigheden
Bovenstaande drie sporen hangen heel nauw samen en zijn natuurlijk niet de enige elementen die belangrijk zijn. Net als heel veel organisaties heeft ook OCB op het vlak van omgaan met diversiteit nog heel wat groeikansen!
BXL ZKT LKR is een initiatief van het Onderwijscentrum Brussel dat geëngageerde leerkrachten en directeurs samenbrengt om oplossingsgericht na te denken over grootstedelijke onderwijsuitdagingen zoals leerkrachtentekort, leerkrachtenverloop, diversiteit in het schoolteam, effectieve ondersteuning, omgaan met de complexe grootstedelijke onderwijscontext,… (zie ook facebook-, instagram- of twitterpagina van het Onderwijscentrum Brussel)
Het initiatief bouwt verder op deze overtuiging:
“Kwaliteitsvol onderwijs realiseer je niet in debatten of opiniestukken, maar door naar leerkrachten te luisteren en samen met hen aan de slag te gaan. In het Nederlandstalig onderwijs in Brussel wil het Onderwijscentrum Brussel (OCB) in nauwe samenwerking met vele partners deze rol opnemen: samen met de leerkrachten bouwen aan onderwijs met een missie en ambitie! Geloof in alle kinderen én geloof in de impact van de leerkracht vormen de motor van dit kwaliteitsvolle onderwijs.” (zie ook: Onderwijs in Brussel is… KWALITEITSVOL onderwijs!)
Hieronder deel ik alvast de inleidende presentatie van de KICK-OFF BXL ZKT LKR. Meer info op website ocb.
Het Huis van het Nederlands Brussel lanceerde in samenwerking met het Onderwijscentrum Brussel het zakwoordenboekje Duidelijk Nederlands voor schoolteams. Dit boekje is een hulpmiddel voor een vlottere communicatie met ouders in functie van een krachtig ouderbeleid.
Ouderbetrokkenheid kan voor kinderen het verschil maken. Daarom is het zo belangrijk dat scholen inzetten op hun samenwerking met ouders en een goede communicatie.
Maar communiceren met ouders is in de Brusselse grootstedelijke en meertalige context niet makkelijk. Het zakwoordenboekje voor schoolteams vormt daarom een interessant instrument om een goed communicatiebeleid met ouders op de school te ondersteunen.
Ik maak graag van de gelegenheid gebruik om een aantal thema’s over ouderbetrokkenheid opnieuw onder de aandacht te brengen…
Onderwijs in Brussel is… ouderbetrokkenheid 3.0! met het mooie citaat van Peter de Vries: “Ouderbetrokkenheid gaat niet over ouders maar over leerlingen. Zij hebben het recht dat leraren en ouders goed samenwerken.”
De voorbije week had ik heel wat gesprekken met kandidaten in het kader van aanwervingsexamens voor het Onderwijscentrum Brussel. Mijn laatste vraag aan de kandidaten was: “Wat is voor jou een goede leerkracht (in Brussel)?”
Graag deel ik hier even de reacties…
Iedere dag met goesting gaan werken.
Het welbevinden van elk kind is het vertrekpunt en het eindpunt.
Passie voor inhouden én leerlingen.
Is warm en positief.
Leert en reflecteert.
Zoekt contact en verbinding met de kinderen, ook tijdens informele momenten.
Elke dag anders maken.
Geeft zin in leren en in leven.
Staat niet voor de klas, maar in de klas.
Samen school maken.
Passioneert en verbindt.
Heeft een hart voor kinderen, is geduldig en reflectief.
Leerlingen inspireren.
Is didactisch sterk.
Heeft oog voor diversiteit.
Laat niemand achter.
Connecteert met jongeren.
In dialoog gaan met leerlingen vanuit een brede kijk op de wereld.
Haalt het beste uit elk kind.
Kinderen met plezier laten leren.
Durft breed kijken en handelen.
Heeft levenservaring.
Gaat aan de slag met hoofd, hart en handen.
Vergeet nooit waarom hij ooit met deze job gestart is.
Gaat met liefde en passie aan de slag.
En ten slotte wil ik jullie ook deze twee uitspraken niet onthouden:
Ik heb een grenzeloos respect voor leerkrachten!
Enthousiasme is geen expertise, maar het werkt wel!
Als directeur van het Onderwijscentrum Brussel werd ik deze zondag (5 mei 2019) gevraagd om aanwezig te zijn op de Community Day van Teach for Belgium voor een sessie over de impact van stedelijke organisaties.
Onderstaande thema’s kwamen aan bod. Ik geef hier geen verslag van de gesprekken (die heel rijk waren), maar per thema een opvallend element uit de discussies…
1. Waaraan denk je bij ‘lesgeven in de grootstad’?
Naast de klassieke uitdagingen zoals diversiteit, meertaligheid, armoede, leerkrachtenverloop,… viel het me op dat ook werkdruk, zelfzorg, veerkracht en weerbaarheid,… vaak aan bod kwamen!
2. Premie voor leerkrachten in de grootstad: een goed idee?
Zoals reeds vaker vastgesteld, is een premie niet onmiddellijk de vraag van leerkrachten. Ze verwachten vooral een kwaliteitsvolle werkomgeving (materieel, inhoudelijk, collegiaal,…).
3. Welke rol kunnen stedelijke organisaties spelen in het ondersteunen van startende leerkrachten in hun stad?
Hier komen vooral thema’s naar voren als ondersteuning, vorming, uitwisseling, community creëren,… lokaal én op maat! Er is een belangrijke vraag om nieuwe leerkrachten niet te laten starten in een volledige lesopdracht om ruimte en tijd te creëren voor verdere professionalisering, maar ook om de school, buurt & leerlingen beter te leren kennen.
4. Starters moeten vooral ondersteund worden in pedagogisch-didactische en schooleigen zaken?
De leerkrachten zijn het hier mee eens: ondersteuning op maat zowel praktisch, organisatorisch, pedagogisch-didactisch én emotioneel. Het belang van dit laatste wordt vaak onderschat!
Het was heel fijn om met deze geëngageerde leerkrachten van Teach for Belgium in gesprek te gaan! Ik onthou: aandacht voor starters, geloven in leerlingen én lesgeven met impact!
Lees hier meer over de wie, wat en hoe van Teach for Belgium. Lees hier meer over de werking van het Onderwijscentrum Brussel.
J’ai déjà écrit à propos de l’importance de la relation prof-élève, les caractéristiques d’un enseignant efficace dans un contexte métropolitain, etc (voir L’enseignement bruxellois et ROOM 26!). Je me suis référé à la littérature de Martin Haberman.
Aujourd’hui, je suis heureux de partager cette vidéo d’un enseignant à Bruxelles (via Equal Brussels).
Gaétan Carlier, enseignant dans une école primaire Bruxelloise (Marolles), témoigne de son histoire personnelle et de son choix de devenir enseignant à Bruxelles …
VUB-rector Caroline Pauwels en ULB-collega Yvon Englert : “Brussel moet meertalige scholen krijgen!”
In de aanloop van de verkiezingen van 26 mei 2019 staat meertalig onderwijs in Brussel weer hoog op de agenda. Terecht! Kinderen en jongeren die opgroeien in een kosmopolitische en veeltalige stad als Brussel, moeten ook via onderwijs de kans krijgen om meertalig op te groeien.
Het is aan de politiek om hun standpunt duidelijk kenbaar te maken. Het is de opdracht van expertisecentra en wetenschappelijke partners, zoals VUB en ULB, om een genuanceerd verhaal te brengen over meertalig onderwijs. Ik ben dan ook blij met het initiatief van de rectoren die meertalig onderwijs niet zomaar willen invoeren, maar willen starten met een goed onderbouwd proefproject. Het zal, gezien de diversiteit van de leerlingenpopulatie, immers zoeken worden in welke context welke vorm van meertalig onderwijs het juiste antwoord is.
Zoals ik al eerder schreef: “De complexe en diverse taalsituatie van onze Brusselse leerlingen vereist een diverse aanpak. Er is niet zoiets als één model dat werkt in alle scholen en alle contexten. Als de doelstelling is ‘alle Brusselse leerlingen meertalig laten opgroeien’ dan zal er een combinatie nodig zijn van meertalig onderwijs, immersieonderwijs, moedertaalondersteuning, krachtig taalvaardigheidsonderwijs Nederlands, vormen van vroeg en laat taalonderwijs, taalgericht vakonderwijs, taalstimulering buiten de school(m)uren,…”.
Naast de zoektocht naar modellen op maat van de lokale context, moet er (afgezien van de politieke en juridische haalbaarheid, studie BSI) bovendien ook de bereidheid zijn om te investeren in:
de ontwikkeling van curriculum, methodieken en
materialen;
de professionalisering
(opleiding, vorming en coaching) van de leerkrachten;
de opvolging
en evaluatie van de resultaten.
Een pleidooi voor meertalig onderwijs kan ik ondersteunen in de mate dat er ook engagement is om te kiezen voor een meersporenbeleid (zodat het geen meertalig onderwijs wordt voor de happy few) in combinatie met de nodige financiële, inhoudelijke en organisatorische ondersteuning.
Lees meer: Marnixplan voor een meertalig Brussel, artikel VUBToday en mijn andere blogs over meertaligheid, belang van thuistalen,…
Er werden de voorbije weken, maand heel wat uitspraken gedaan over het al dan niet kwaliteitsvol zijn van ons Vlaams en Brussels Nederlandstalig onderwijs.
Ik ben geen wetenschapper, hoogstens een ervaringsdeskundige, en probeer te luisteren, maar krijg geen antwoord. Afhankelijk van het standpunt dat je verkiest, kan je ook je wetenschapper kiezen. Want wat zeker duidelijk is, er blijkt niet één waarheid te bestaan. Laat er dan een zekere eensgezindheid zijn over de data, de interpretaties en de aangereikte oplossingen gaan alle richtingen uit… “Een centraal onderwijsexamen. Dat heeft Vlaanderen nodig.”; “Wie het in de 21ste eeuw over “kwaliteit van onderwijs” wil hebben, zal verder moeten kijken dan traditionele wiskunde- en leestoetsen.”; “Dit resultaat kan niet verwonderen als men jarenlang gepleit heeft voor functioneel taalonderwijs.”; “Onderwijs moet gaan om cognitieve basisvaardigheden: rekenen en lezen.”; “Kennis verbreden is geen achteruitgang.“; “De lat moet veel hoger, en we moeten niet alleen de zwakkere, maar ook de sterke leerlingen extra ondersteunen.”; “Kennis en vaardigheden tegenover elkaar zetten, is geen correct debat”;…
Maar alvorens uitspraken te doen over de kwaliteit en “oplossingen”, wordt een meer fundamentele vraag vergeten. Wat is het doel van ons onderwijs? Wat willen we als samenleving met ons onderwijs bereiken? Het onderwijsdebat zou in de eerste plaats hierover moeten gaan! Biesta reikt ons alvast 3 doelen aan:
Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “kwalificeren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen de nodige kennis, vaardigheden en attitudes om krachtig in het leven te staan, klaar voor de diverse en steeds veranderende samenleving, klaar voor een professionele loopbaan…
Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “socialiseren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen de nodige waarden, normen, omgangsvormen, sociaal-politieke en culturele inzichten om vaardig te kunnen leven en bewegen in een superdiverse samenleving en werkomgeving…
Slaagt ons onderwijs erin om de leerlingen te “subjectiveren”? Ontwikkelen we bij onze leerlingen voldoende de persoonlijkheid om vrij, autonoom en verantwoordelijk in het leven te staan, waarbij ze weten wie ze zijn, wat ze kunnen en wat ze willen…
Kijken naar kwaliteit van onderwijs betekent kijken naar de mate waarin het samenspel tussen deze 3 doelen gerealiseerd wordt. Alleen focussen op een klein onderdeel van één van deze doelen, doet afbreuk aan de grote inzet en mooie resultaten van onze leerkrachten om net een brede en rijke ontwikkeling van onze leerlingen te realiseren. Kwaliteitsverbetering in scholen mag en moet deelaspecten aanpakken maar moet die altijd plaatsen binnen dit breder doelgericht kader!
Kwaliteitsvol onderwijs realiseer je niet in debatten of opiniestukken, maar door naar leerkrachten te luisteren en samen met hen aan de slag te gaan. In het Nederlandstalig onderwijs in Brussel wil het Onderwijscentrum Brussel (OCB) in nauwe samenwerking met vele partners deze rol opnemen: samen met de leerkrachten bouwen aan onderwijs met een missie en ambitie! Geloof in alle kinderen én geloof in de impact van de leerkracht vormen de motor van dit kwaliteitsvolle onderwijs.
Urban Education 